Nguyễn Thị Quỳnh Anh

Tân nội các Hà Lan với thủ tướng Rob Jetten

<=== Rob Jetten. Ảnh wikipedia

Cuộc bầu cử Hạ viện Hà Lan năm 2025 là cuộc bầu cử đã được lên kế hoạch vào tháng 3 năm 2028, nhưng đã được tổ chức sớm hơn, vào ngày 29-10-2025 sau khi nội các của thủ tướng Dick Schoof sụp đổ vào tháng 6 năm 2025. Trong cuộc bầu cử này, đảng D66 (đảng Dân chủ 66) của ông Rob Jetten đã chiếm đa số phiếu và đứng ra tổ chức đàm phán với các đảng phái khác nhằm đạt được thỏa thuận liên minh cho việc thành lập nội các chiếm đa số ghế (trên 75 ghế) trong Quốc hội.

Nội các thiểu số

Do sự phức tạp của kết quả bầu cử cũng như quan điểm khác biệt của các đảng phái từ cực hữu đến cực tả, sau 93 ngày đàm phán, cuối cùng chỉ có ba đảng có khả năng đạt được thỏa thuận liên minh, gồm D66, VVD (đảng Nhân dân vì Tự do và Dân chủ) và CDA (đảng Dân chủ Thiên Chúa Giáo) sẽ thành lập một nội các thiểu số. Gọi là nội các thiểu số vì số ghế của cả ba đảng cộng lại không đạt đủ số ghế quá bán là 76 trong Quốc hội. Điều này có nghĩa là trong biểu quyết một chính sách hoặc một dự luật, ba đảng trong liên minh cầm quyền sẽ phải tìm được sự đồng tình của một hoặc nhiều đảng khác trong quốc hội (tùy theo từng trường hợp) để có thể đạt được sự ủng hộ của hơn nửa số dân biểu trong quốc hội. Ông Rob Jetten, 39 tuổi, lãnh đạo đảng D66, sẽ là thủ tướng trẻ nhất trong lịch sử chính trị Hà Lan. Ông bắt đầu sự nghiệp chính trị lúc 21 tuổi.

Liên minh thiểu số sắp tới phải đối mặt với những thách thức đáng kể trong chính sách thắt lưng buộc bụng về vấn đề y tế và an sinh xã hội, bao gồm cả việc tìm kiếm nguồn tài trợ thông qua chi tiêu quốc phòng bổ sung. Tất cả các kế hoạch hiện tại vẫn chưa nhận được sự ủng hộ của đa số nghị viên. Do đó, việc các kế hoạch được thông qua hay phải sửa đổi phụ thuộc rất nhiều vào các cuộc thảo luận với các đảng đối lập và các tổ chức xã hội trong thời gian tới. Nội các Jetten không thể chỉ trông cậy vào sự ủng hộ của liên minh ba đảng cầm quyền tại Hạ viện và Thượng viện, họ sẽ phải nghĩ đến nguyện vọng và sự ủng hộ của phe đối lập.

Tuyên thệ nhậm chức

Nội các Jetten đã tuyên thệ nhậm chức vào ngày 23-02-2026 tại Cung điện Huis ten Bosch. Nội các mới gồm các thành viên của D66, VVD và CDA, bao gồm 18 bộ trưởng và 10 thứ trưởng.

Nội các Jetten và vua Willem-Alexander (hàng đầu, thứ hai từ phải sang trái)
trên bậc thềm của Cung điện Huis ten Bosch (Ảnh: ANP)

Lễ tuyên thệ nhậm chức trước vua Willem-Alexander đánh dấu sự ra mắt chính thức của nội các Jetten.

Đảng D66 cung cấp bảy bộ trưởng và ba thứ trưởng cho nội các mới. Đảng VVD cung cấp sáu bộ trưởng và ba thứ trưởng. Đảng CDA cung cấp năm bộ trưởng và ba thứ trưởng. Thứ trưởng Sandra Palmen (Bộ Tài chánh) vốn là đảng viên đảng NSC nhưng năm 2025 bà đã rút khỏi đảng này.

Theo cuộc khảo sát của RTL Nieuwspanel, chỉ có một trong năm người Hà Lan kỳ vọng mọi thứ sẽ được cải thiện dưới chính phủ mới. Nhiều người dự đoán tỷ lệ người nghèo sẽ gia tăng và khả năng nhận dịch vụ chăm sóc sức khỏe sẽ kém hơn trong thời gian tới.

Rob Jetten bắt đầu nhiệm kỳ thủ tướng của mình bằng cách tiếp cận phe đối lập và “tất cả cử tri không bỏ phiếu cho một trong ba đảng liên minh”. Để hiện thực hóa các kế hoạch của mình cho Hà Lan, vị thủ tướng đảng D66 chỉ thấy “một con đường duy nhất: hợp tác”.

Điều đáng chú ý là Jetten chủ yếu muốn mọi người hiểu rằng ông tin chắc liên minh mới gồm D66, VVD và CDA chỉ có 66 ghế trong Hạ viện, và do đó sẽ phải thuyết phục các đảng đối lập đồng ý với kế hoạch của nội các. Điều này đòi hỏi khả năng thương thuyết của các nghị viên trong liên minh cầm quyền. Liên minh thiểu số nắm chính quyền Hà Lan lần cuối cùng là năm 1017, hơn 1 thế kỷ trước. Lần này là một thử nghiệm quan trọng, nhưng mọi người thấy rõ đây là giải pháp duy nhất hiện giờ.

Cuộc tranh luận đầu tiên

Nói một cách hình tượng theo phong cách Hà Lan: những con dao đã được mài sắc bén cho cuộc tranh luận đầu tiên tại Hạ Viện (Tweede Kamer) trong hai ngày 25 và 26-02-2026. Những từ ngữ được sử dụng trong cuộc tranh luận này sẽ định hình giọng điệu và chiến lược cho những năm tới.

Nội các Jetten đang đối mặt với một nhiệm vụ rõ ràng nhưng khó khăn trong cuộc tranh luận đầu tiên của nội các mới: giữ thăng bằng trên dây chính trị. Một mặt, ba đảng đã soạn thảo một thỏa thuận liên minh dài 67 trang, chứa đầy các kế hoạch cho những năm tới. Mặt khác, với tư cách là một liên minh thiểu số, họ cần sự ủng hộ từ các đảng đối lập ở Hạ Viện và ở cả Thượng Viện (Eerste Kamer). Họ sẽ nhận nhiều yêu cầu điều chỉnh chính sách hoặc, tệ hơn, những đề nghị bác bỏ chúng.

“Chúng ta phải làm việc cùng nhau. Hà Lan không nhận được lợi từ những chính trị gia bảo thủ,” vị thủ tướng mới được bổ nhiệm nói với phe đối lập đang chia rẽ sâu sắc. “Chúng ta sẽ phải học cách lắng nghe lẫn nhau và lắng nghe xã hội một lần nữa để đạt được kết quả cho Hà Lan.” Thông điệp của ông cũng nhắm đến các tổ chức xã hội dân sự, chẳng hạn như các công đoàn.

Theo cuộc tranh luận đầu tiên của Thủ tướng Rob Jetten trước Hạ viện, ông cần điều chỉnh thỏa thuận liên minh của mình ở một vài điểm. Chính phủ thiểu số của ông cần xem xét lại các kế hoạch liên quan đến chế độ tiền dưỡng già của Hà Lan (AOW), giảm nghèo và chăm sóc người khuyết tật. Tất cả những cam kết chắc chắn của ông đều chưa được thực hiện.

Trước cuộc tranh luận về kế hoạch của chính phủ, rõ ràng nội các thiểu số mới thành lập không bị phe đối lập giải tán ngay lập tức. Nhưng tình hình trở nên căng thẳng khi phe đối lập cố gắng kêu gọi bãi bỏ những điều khoản gây nhiều tranh cãi. Thủ tướng Jetten đã sử dụng những thuật ngữ và cụm từ như “tiến bộ”, “hợp tác sẽ giúp bạn tiến xa hơn so với việc cố gắng làm một mình”, và “đưa ra những lựa chọn công bằng”. Câu hỏi đặt ra: thế nào là những lựa chọn công bằng?

Tuy nhiên, nội các Jetten tin rằng cần phải hành động ngay bây giờ. “Suy cho cùng, nếu không làm gì cả thì có nghĩa là chúng ta sẽ đặt lên vai thế hệ trẻ ngày nay những gánh nặng tài chánh không thể chịu nổi và những khoản trợ cấp không bền vững. Và đó là lý do tại sao chúng tôi muốn trở thành nội các hành động quyết đoán và đưa ra những lựa chọn cần thiết”, thủ tướng Jetten phát biểu.

Kế hoạch AOW sẽ được 'điều chỉnh nhẹ'

Nội các mới sẽ xem xét lại kế hoạch bắt buộc mọi người làm việc lâu hơn. Trong cuộc tranh luận về kế hoạch của chính phủ, rõ ràng không có đủ sự ủng hộ đa số để tiếp tục kế hoạch ở dạng hiện tại. Thủ tướng Jetten cho biết ông muốn tham khảo ý kiến ​​các công đoàn để xem liệu có thể đưa ra một kế hoạch khả dĩ nào khác hay không. Ông nhấn mạnh rằng AOW cuối cùng sẽ trở nên không khả thi về mặt tài chính nếu không có hành động nào được thực hiện. Theo luật AOW, những người đang đi làm phải đóng một khoản tiền theo mức lợi tức, số tiền này dùng để nuôi những người đang trong tuổi hưu. Chính phủ sẽ xuất ngân quỹ bù cho sự thiếu hụt. Do số người trong tuổi hưu ngày một tăng do tuổi thọ tăng, mà số người trong tuổi lao động có khuynh hướng giảm, chính phủ mỗi năm mỗi phải gia tăng số tiền ‘bù lỗ’ này, hiện nay đã ở mức báo động. Với biện pháp AOW, nội các dự định tiết kiệm được 2,7 tỷ euro.

Thủ tướng Hà Lan Rob Jetten trong hai ngày tranh luận ở Hạ Viện

Tuy nhiên, các công đoàn đã tuyên bố sẽ tẩy chay mọi cuộc đàm phán với nội các cho đến khi kế hoạch tiền già của nhà nước bị hủy bỏ hoàn toàn. Họ cũng đã tuyên bố sẽ có các hành động phản đối và đình công.

Thỏa thuận do liên minh đề ra quy định việc tăng nhanh tuổi nghỉ hưu bắt đầu từ năm 2033. Điều này có nghĩa là tuổi hưu vào năm 2060 sẽ là 70 và 6 tháng. Như vậy là muộn hơn 15 tháng so với quy định hiện hành. Kế hoạch đó hiện đã bị hủy bỏ. Nội các sẽ xem xét các cách để cắt giảm trợ cấp AOW, ví dụ, bằng cách miễn giảm cho những người có công việc đòi hỏi sức chịu đựng cao hoặc có thu nhập thấp (là thành phần lao động có nguy cơ sớm mắc một số bịnh do lao lực hoặc do dinh dưỡng). Một số đảng cực hữu và cực tả đã ủng hộ cách ứng xử này, nhưng vẫn không đủ số phiếu để ủng hộ nội các Jetten ở Thượng Viện.

Các biện pháp chống nghèo

Thủ tướng Jetten đã hứa rằng nội các sẽ làm nhiều hơn nữa để ngăn chặn người dân rơi vào cảnh nghèo. Các tính toán của Cục Phân tích Chính sách Kinh tế Hà Lan (CPB) cho thấy các kế hoạch của nội các sẽ dẫn đến sự gia tăng số người nằm dưới mức nghèo theo tiêu chuẩn của Hà Lan trong những năm tới. Toàn bộ phe đối lập đều cho rằng điều này là không thể chấp nhận được.

Theo ông Jetten, các đảng cầm quyền không có ý định làm gia tăng sự nghèo đói. Trên thực tế, mục đích là giảm nghèo. Do đó, nội các sẽ xem xét các kế hoạch thuế có cần được điều chỉnh hay không, hoặc có nên phân bổ thêm tiền cho các đô thị để giúp đỡ những người cần giúp đỡ hay không. Vấn đề này vẫn đang được nghiên cứu.

Xem xét lại việc cắt giảm chi phí chăm sóc người khuyết tật

Đây vẫn chưa phải là một cam kết hoàn toàn: nội các hứa sẽ xem xét lại các kế hoạch cắt giảm chi phí chăm sóc người khuyết tật. Nội các muốn cắt giảm gần 1 tỷ euro từ Đạo luật Chăm sóc Dài hạn, bao gồm cả chăm sóc người cao tuổi và chăm sóc người khuyết tật. Nội các sẽ xem xét liệu việc chăm sóc người khuyết tật có thực sự có thể trở nên dễ tiếp cận hơn về mặt chi phí hay không. Nếu không, nội các sẽ tiếp tục cắt giảm ở những lĩnh vực khác trong ngành y tế.

Tìm kiếm sự cân bằng

Các đảng cầm quyền D66, VVD và CDA đang tìm kiếm sự cân bằng. Sự ủng hộ thật sự cần thiết. Nhưng nếu phe đối lập được tự do hành động, hầu hết các yếu tố then chốt trong thỏa thuận liên minh có thể bị phá bỏ.

Một số đảng chỉ trích chính sách về nitrogen, muốn có chính sách tị nạn nghiêm ngặt hơn, hoặc các biện pháp để giảm số lượng phá thai. Những đảng khác muốn bãi bỏ việc cắt giảm chăm sóc người khuyết tật, tăng thuế đối với người giàu và tăng lợi nhuận cho các doanh nghiệp. Danh sách mong muốn gần như vô tận.

Điều giúp các đảng liên minh cầm quyền chiếm ưu thế là không có một phe đối lập thống nhất. Điều này cũng thể hiện rõ khi kế hoạch tăng tuổi nghỉ hưu được đưa ra thảo luận.

Vì vậy, các kế hoạch liên minh vẫn tiếp tục được điều chỉnh. Ɖiều đó không chỉ đối với các bộ trưởng và thứ trưởng trong nội các, mà còn đối với cả ba lãnh đạo nghị viện của ba đảng liên minh cầm quyền D66, VVD và CDA. Nói một cách đơn giản, đó chính là điều mà Mark Rutte (cựu thủ tướng Hà Lan, hiện là Tổng Thư Ký NATO) từng nói khi còn là thủ tướng: chính trị là “đếm số đầu người”. Và về mặt đó, liên minh thiểu số không thể yên tâm với số ghế hiện có của mình.

Chiến tranh Iran - Mỹ/Israel

Nội các mới của thủ tướng Jetten ngay lập tức phải đối mặt với cuộc chiến tranh ở Iran. Việc tìm ra một hướng hành động tránh được mọi trở ngại – cả trong và ngoài liên minh – đang tỏ ra khó khăn. Việc điều một tàu khu trục để hỗ trợ phòng thủ có thể là một giải pháp dung hòa.

Yêu cầu của Pháp về việc điều tàu khu trục phòng không và chỉ huy HNLMS Evertsen đến Địa Trung Hải nhằm thực hiện nhiệm vụ phòng thủ có thể là một lối thoát cho nội các mới, vốn cũng giống như phần còn lại của châu Âu, đang phải đánh vật với vấn đề Iran: một quyết định mà tất cả các đảng trong liên minh đều có thể bảo vệ, nhưng lại che giấu những mâu thuẫn nội bộ.

Thủ tướng Rob Jetten cho biết: hôm 06-03-2026, sau cuộc họp nội các, quyết định như vậy sẽ không được đưa ra sớm nhất trước ngày 09-03-2026. Ông nói rằng cả cuộc tấn công vào Iran và phản ứng của Iran đều nằm “ngoài khuôn khổ luật pháp quốc tế”. Cuối cùng quyết định gửi tàu Evertsen đến Ɖịa Trung Hải đã được chính phủ và Quốc Hội phê duyệt.

Lời kêu gọi ban đầu của Jetten về “sự kiềm chế từ tất cả các bên” không chỉ không được lòng phe đối lập cánh hữu mà còn cả đảng liên minh VVD. Điều này trở nên rõ ràng khi lãnh đạo nhóm nghị sĩ Hạ Viện của VVD Ruben Brekelmans (cựu bộ trưởng Bộ Quốc phòng) yêu cầu Tom Berendsen (Bộ trưởng Ngoại giao, CDA) giải thích về phản ứng “thiếu quyết đoán và trung lập” ban đầu của Jetten. “Tại sao phải mất hơn 48 giờ để thủ tướng bày tỏ sự thông cảm đối với hành động của Mỹ và Israel?”

Trong khi đó, chuông cảnh báo đang vang lên về vấn đề lạm phát. Nếu tình hình không nhanh chóng ổn định quanh eo biển Hormuz, lạm phát sẽ sớm tăng vọt. Với cuộc bầu cử địa phương sắp diễn ra, phe đối lập sẽ không nhân nhượng. Trong phiên chất vấn vào ngày 10-03-2026 ở Quốc Hội, một số đảng đã ngay lập tức kêu gọi các biện pháp bù đắp cho các kế hoạch của chính phủ. Nội các sẽ xem xét các phương án vào thời gian tới. Tất cả các phương án này đều có một điểm chung: chúng sẽ nhanh chóng gây ra những tổn thất lớn cho ngân sách quốc gia.

(Tin tổng hợp)
Nguyễn Thị Quỳnh Anh

Direct link: https://caidinh.com/trangluu2/sinhhoat/sinhhoathoalan/tannoicachalanvoi_.html