Nguyễn Thị Quỳnh Anh

Hà Lan thành lập nội các

Lãnh tụ của các đảng phái thành lập chính phủ
(từ trái sang phải): Henri Bontenbal (đảng CDA), Dilan Yeşilgöz (đảng VVD)
và Rob Jetten (đảng D66). (Ảnh: nos.nl)

Các lãnh đạo đảng sẽ cầm quyền D66 (đảng Dân chủ 66), CDA (đảng Dân chủ Thiên Chúa Giáo) và VVD (đảng Nhân dân vì Tự do và Dân chủ) đã trình bày thỏa thuận liên minh để thành lập chánh phủ của họ vào lúc 13 giờ ngày 30-01-2026 tại Nieuwspoort. Đây là lần đầu tiên Hà Lan phải chọn mô hình nội các không chiếm được đa số ghế trong quốc hội. Điều đó có nghĩa là để thông qua những chương trình, kế hoạch rộng lớn, các đảng nắm nội các phải tìm được sự ủng hộ từ một hoặc nhiều đảng bên ngoài nội các.

Các đối tác liên minh tuyên bố sẽ đối xử tôn trọng lẫn nhau, thông báo cho nhau nếu có vấn đề và thảo luận cách giải quyết các vấn đề. Ít nhất, đó là thông điệp mà ba lãnh đạo đảng muốn truyền tải. Họ muốn phá bỏ sự thiếu chuyên nghiệp của nội các trước đây với những lời lẽ công kích, những lời đồn đoán và những trở ngại khi thành lập chánh phủ..

Nội các Dick Schoof sụp đổ

Việc thành lập nội các Schoof ở Hà Lan là kết quả của cuộc bầu cử Hạ viện ngày 22-11-2023, trong đó đảng cực hữu PVV (đảng vì Tự do) trở thành đảng lớn nhất với 37 ghế. Nội các này được thành lập kể từ ngày 02-07-2024 sau một quá trình đàm phán dài đầy sóng gió để có thể đạt đến thỏa thuận liên minh giữa bốn đảng cầm quyền nhằm đạt được đa số ghế trong Quốc hội (trên 75 ghế). Đây là một nội các nghị viện (thủ tướng và các bộ trưởng không phải là lãnh tụ của các đảng thắng cử và có ít quyền hạn do tùy thuộc vào sự hình thành và quyết định của quốc hội về các chính sách) được thành lập bởi Đảng Tự do (PVV), Đảng Nhân dân vì Tự do và Dân chủ (VVD), đảng Hợp đồng Xã hội Mới (NSC) và Phong trào Công dân Nông dân (BBB), do Thủ tướng không thuộc đảng phái Dick Schoof đứng đầu.

Vào ngày 03-06-2025, Thủ tướng Dick Schoof đã đệ đơn từ chức của nội các sau khi đảng PVV rút khỏi liên minh. Geert Wilders, lãnh tụ đảng PVV viện dẫn lý do là nội các không có tiến triển nào trong vấn đề người tị nạn và di dân.

Ɖàm phán giữa các đảng liên minh

Cuộc bầu cử Hạ viện Hà Lan năm 2025 là cuộc bầu cử đã được lên kế hoạch vào tháng 3 năm 2028 nhưng đã được tổ chức sớm hơn vào ngày 29-10-2025 sau khi nội các của thủ tướng Dick Schoof sụp đổ vào tháng 6 năm 2025. Trong cuộc bầu cử này, đảng D66 của Rob Jetten đã chiếm đa số phiếu và đứng ra tổ chức đàm phán với các đảng phái khác nhằm đạt được thỏa thuận liên minh cho việc thành lập nội các chiếm đa số ghế (trên 75 ghế) trong Quốc hội. Ɖây là giai đoạn rất khó khăn, phức tạp trong tiến trình thành lập nội các trong sinh hoạt chính trị ở Hà Lan.

Không một đảng phái nào với số phiếu khả quan muốn liên minh với đảng PVV. Ɖảng khuynh hữu VVD không muốn liên minh với đảng khuynh tả GroenLinks-PvdA (đảng Tả xanh vả đảng Lao Ɖộng sát nhập). Hai đảng còn lại ở vị trí trung ương: đảng CDA có khuynh hướng nghiêng về cánh hữu và đảng D66 nghiêng về cánh tả. Cuối cùng ba đảng phái có khả năng đạt được thỏa thuận liên minh gồm D66, VVD và CDA sẽ thành lập nội các thiểu số vì số ghế của cả ba đảng cộng lại không đạt đủ số ghế quá bán 76 trong Quốc hội.

Trong hoàn cảnh hiện tại, sự tin tưởng vào sinh hoạt chính trị của nhân dân Hà Lan đã xuống ở mức độ rất thấp, cũng như cần phải có những quyết định quan trọng về vấn đề kinh tế, xã hội, chiến tranh Ukraine và nhất là trong hoàn cảnh chính sách thuế quan và an ninh của tổng thống Mỹ Donald Trump. Ba đảng trên muốn thúc đầy nhanh tiến trình đàm phán, đặt quyền lợi của quốc gia trên quyền lợi đảng phải và muốn “xây dựng một quốc gia Hà Lan tốt đẹp hơn”.

“Chúng tôi tin rằng xã hội muốn quay trở lại nền chính trị thể hiện rằng cùng hợp tác nhau sẽ mang lại nhiều thành quả hơn là làm việc chống lại nhau”, lời tuyên bố của Rob Jetten, lãnh tụ đảng D66, Dilan Yeşilgöz lãnh tụ đảng VVD (bà là người thay thế ông Mark Rutte hiện là Tổng Thư Ký của NATO) và Henri Bontenbal, lãnh tụ đảng CDA.

“Chúng ta cần đầu tư rất lớn vào quốc phòng trong những năm tới. Nhưng chúng ta cũng muốn đầu tư vào chính đất nước Hà Lan”, Jetten nói. Ba đảng trên muốn đạt được những bước đột phá trong chính sách nitrogen (gây sự sa thải các chất ô nhiễm nitrat và ammoniac trong nông nghiệp, công nghiệp, giao thông, ảnh hưởng đến môi sinh và sức khỏe của con người) hiện đang bế tắc và khủng hoảng thị trường nhà ở. Đồng thời họ cảnh báo rằng điều này sẽ đòi hỏi “sự nỗ lực” và mỗi euro chỉ có thể được chi tiêu một lần. Do đó, Hà Lan đôi khi phải tiết kiệm để đảm bảo còn tiền cho các khoản đầu tư trong tương lai.

Thỏa thuận đã “thực sự hoàn tất”

Khung tài chính là một trong những chủ đề nóng trong quá trình thành lập liên minh. Trong khi D66 và CDA nhận thấy có thể tăng nợ quốc gia để đầu tư, ví dụ như để đáp ứng mục tiêu quốc phòng của NATO, thì VVD lại muốn kiểm soát chặt chẽ.

Sau 93 ngày đàm phán, thỏa thuận hiện đã “thực sự hoàn tất”, Rob Jetten cho biết sau cuộc gặp với các đồng nghiệp Yeşilgözvà Bontenbal. Theo ông, không còn có thay đổi lớn nào được thực hiện trong bản thỏa thuận, nhưng một số từ ngữ và câu văn đã được điều chỉnh, nếu xem xét kỹ hơn thì có thể cải thiện hơn.

Ông Jetten không muốn tiết lộ nhiều về nội dung, vốn sẽ được trình bày sau đó. Tuy nhiên, ông nhắc lại rằng “một số quyết định quan trọng” đang được đưa ra. Lãnh đạo đảng VVD, bà Yeşilgöz, đồng ý: bà nói về “những cải cách lớn”. Bà Yeşilgöz thừa nhận rằng điều này có thể gây căng thẳng cho người dân trong nước “và không phải lúc nào cũng dễ chịu”. “Việc giải thích và thuyết phục người dân là trách nhiệm của chúng ta”, bà nói thêm.

Bắt tay vào công việc (“Aan de slag”)

Ba lãnh đạo của đảng của VVD, D66 và CDA trình bày
thỏa thuận liên minh của họ (Ảnh: nos.nl)

Thỏa thuận, có tên gọi “Bắt tay vào công việc”, đã được các nhóm nghị sĩ của ba đảng cầm quyền thông qua vào ngày 28-01-2026. Những chi tiết đầu tiên đã bắt đầu xuất hiện. Ví dụ, việc muốn thực hiện nghiêm ngặt hơn các tiêu chuẩn ngân sách châu Âu được đề xuất trong khi Liên Âu cho phép thâm hụt ở mức 3% quy mô nền kinh tế. D66, VVD và CDA muốn ủng hộ mức thâm hụt không quá 2%.

Tuần lễ trước đó, liên minh đã đàm phán các chi tiết về “bức tranh tài chánh”, theo truyền thống thành lập chánh phủ liên hiệp là giai đoạn quan trọng nhất và cũng khó khăn nhất trong các cuộc đàm phán. Đây là nơi mà các nguyện vọng và lời hứa tranh cử được chuyển thành chi phí và thu nhập cho ngân sách quốc gia. Điều này cuối cùng sẽ dẫn đến một ngân sách cân bằng.

Ví dụ, một vấn đề nóng trong bối cảnh này là việc khấu trừ lãi suất vay tiền mua nhà. Đảng D66 và CDA muốn bãi bỏ khoản khấu trừ này, trong khi đảng VVD đã kịch liệt phản đối nó trong chiến dịch tranh cử. Vẫn còn phải xem ai sẽ chịu thiệt thòi trong vấn đề này. Điều tương tự cũng áp dụng cho câu hỏi liệu có thêm các thỏa thuận về người tị nạn và di dân nào được ký kết ngoài các luật về tị nạn và di dân hiện đang được trình lên Thượng viện hay không.

Thỏa thuận liên minh đồng ý 19 tỷ euro cho quốc phòng, cắt giảm đáng kể chi phí y tế và phúc lợi. Hơn nữa, dường như không thể tránh khỏi việc cần phải cắt giảm đáng kể để chi trả cho các khoản đầu tư như vào quốc phòng chẳng hạn. Những khoản cắt giảm này rất có thể sẽ nhắm vào y tế và an sinh xã hội, nhưng hình thức cụ thể vẫn chưa rõ ràng

Thông qua thỏa thuận của các đảng cầm quyền

Các thành viên của nhóm nghị sĩ đảng D66 đã tán thành thỏa thuận giữa D66, VVD và CDA. Sau nhiều giờ thảo luận, lãnh tụ D66 Jetten tuyên bố rằng nhóm chỉ còn một vài điểm nhỏ cần thống nhất, nhưng nhìn chung đã đạt được sự đồng thuận.

Ɖảng CDA cũng đã thông qua thỏa thuận giữa D66, VVD và CDA sau một “cuộc họp nghị viện tốt đẹp”. Đảng này là bên cuối cùng hoàn thành, nhưng cũng đã dành thời gian kỹ lưỡng, lãnh đạo CDA Bontenbal cho biết. Ông gọi điều này là hợp lý, vì đây là “một văn bản rất dài” cần phải đọc và xem xét từng chương một.

Nhóm nghị sĩ VVD cũng đã thông qua thỏa thuận giữa D66, CDA và VVD. Lãnh đạo VVD, bà Yeşilgöz, đã thông báo điều này sau nhiều giờ thảo luận với nhóm nghị sĩ của mình. Nhóm của bà “rất tích cực” và rất tin tưởng vào việc hợp tác với CDA và D66. Không muốn đi sâu vào nội dung, bà Yeşilgöz nói rằng thỏa thuận là “một câu chuyện mạch lạc tuyệt vời” trong đó “dấu ấn VVD sẽ được nhận biết rõ ràng.”

Các đảng phái đối lập

GroenLinks-PvdA là đảng đối lập lớn nhất và, với 20 ghế tại Hạ viện và 14 ghế tại Thượng viện, đóng vai trò quan trọng đối với chính phủ thiểu số tiếp theo. Jesse Klaver, lãnh tụ đảng GroenLinks-PvdA, trước đó đã tuyên bố ý định tiến hành một “phe đối lập có trách nhiệm”, nhưng cũng nói rằng ông sẽ “vạch ra ranh giới” nếu liên minh tiếp theo muốn phá bỏ nhà nước phúc lợi.

Các đảng liên minh giờ đây đã thành công. Rõ ràng là liên minh thiểu số sắp tới phải đối mặt với những thách thức đáng kể về chính sách thắt lưng buộc bụng vấn đề y tế và an sinh xã hội, bao gồm cả việc tìm kiếm nguồn tài trợ thông qua chi tiêu quốc phòng bổ sung. Tất cả các kế hoạch hiện vẫn chưa nhận được sự ủng hộ của đa số nghị viên. Do đó, việc các kế hoạch được thông qua hay sửa đổi phụ thuộc vào các cuộc thảo luận với các đảng đối lập và các tổ chức xã hội trong thời gian tới. Chắc chắn rằng trong mọi trường hợp, thỏa thuận này sẽ không cố định. Bởi vì nội các Jetten sắp tới không thể trông cậy vào sự ủng hộ của liên minh tại Hạ viện và Thượng viện, họ sẽ phải tính đến nguyện vọng của phe đối lập. Một điểm tích cực cho liên minh là GroenLinks-PvdA, đảng bị VVD buộc phải rời khỏi liên minh, sẵn sàng hợp tác, như Jesse Klaver đã tuyên bố vào cuối tuần trước.

Theo ba nhà đàm phán chính, điều này không có nghĩa là không có lựa chọn nào được đưa ra. “Đây không phải là một gói thỏa thuận vô hồn. Chúng tôi đang đưa ra lựa chọn,” bà Yeşilgöz nói. Ông Jetten ngay lập tức nói thêm rằng thỏa thuận liên minh thể hiện sự sẵn lòng hợp tác với phe đối lập. Jetten hứa rằng nội các của ông giờ đây sẽ đưa ra lựa chọn về tất cả các vấn đề mà chính trị đã bế tắc trong những năm gần đây. “Về một số vấn đề, chúng tôi sẽ hợp tác với các đảng cánh hữu, về những vấn đề khác, chúng tôi sẽ hợp tác với các đảng cánh tả.”

Nội các thiểu số tiến gần hơn một bước

Theo tin tức từ trang web nos.nl, vào ngày 31-01-2026, một ngày sau khi thỏa thuận liên minh được trình bày bởi D66, VVD và CDA, ba lãnh đạo đảng có thể thở phào nhẹ nhõm.

Lãnh đạo CDA, ông Bontenbal, đang thăm dò tâm trạng của những người ủng hộ mình hôm nay tại đại hội đầu năm ở 's-Hertogenbosch. Đảng VVD đang trưng bày các biển hiệu dọc theo đường cao tốc thể hiện niềm tự hào về kết quả thỏa thuận, mặc dù có một số lời phàn nàn về “sự bất ổn” trong túi tiền của họ do việc tăng thuế (“đóng góp tự do”), trong khi bà Yeşilgöz đã hứa hẹn sự ổn định. Và đảng D66 đương nhiên rất vui mừng vì chức thủ tướng của ông Jetten đã tiến gần hơn một bước và sẽ là vị thủ tướng trẻ tuổi nhất trong lịch sử Hà Lan.

Tại Hạ viện, nhiều đảng đối lập đã cho biết họ sẵn sàng hợp tác. Hai đảng đã hoãn phản hồi của mình là GL-PvdA và JA21 (đảng Tự Do Bảo Thủ cực hữu). Lãnh đạo đảng GL-PvdA, ông Klaver, sẽ tổ chức một buổi gặp gỡ với những người ủng hộ để lắng nghe ý kiến ​​của họ. Ông cũng sẽ chia sẻ đánh giá của mình về thỏa thuận liên minh.

Vào ngày thứ ba 03-02-2026, trong cuộc tranh luận tại Quốc hội về thỏa thuận liên minh, tất cả các nhóm nghị sĩ sẽ gặp nhau lần đầu tiên. Có lẽ còn quá sớm để đưa ra bất kỳ tuyên bố nào về sự ủng hộ của đa số nghị sĩ đối với các kế hoạch cụ thể trong thỏa thuận liên minh, nhưng cuộc tranh luận sẽ cung cấp những ấn tượng ban đầu.

Các đảng cánh tả chắc chắn sẽ phản đối những kế hoạch tiết kiệm, điều chỉnh về an sinh xã hội và chăm sóc sức khỏe. Các đảng cánh hữu sẽ chỉ trích việc duy trì luật phân tán di dân và các biện pháp về khí hậu. Liên minh thiểu số có thể giành được 76 ghế trở lên thông qua cả hai phía. Nhưng câu hỏi đặt ra là các nhóm này muốn đạt được điều gì để đổi lấy sự ủng hộ của họ.

Trong hậu trường, các lãnh đạo đảng cầm quyền đã liên hệ với các đồng nghiệp mà họ hy vọng sẽ liên minh để điều chỉnh các kế hoạch theo cách riêng của mình. Nhưng có những khác biệt đáng kể giữa các đảng đối lập. Và một thỏa thuận tại Hạ viện không tự động dẫn đến một thỏa thuận tại Thượng viện.

Các ứng cử viên bộ trưởng từ ba đảng cầm quyền, những người đang chờ đợi cơ hội, có thể tự hỏi sau cuộc tranh luận này liệu vai trò tìm kiếm đa số trong các cuộc gặp gỡ thân mật có thực sự là một điều tốt hay không. Dù sao đi nữa, Rob Jetten sẽ được bổ nhiệm làm người điều phối sau cuộc tranh luận. Không ai trong giới chính trị ở The Hague kỳ vọng ông sẽ bị “loại bỏ” khỏi vị trí ứng cử viên thủ tướng.

Phân chia các Bộ

Các đảng D66, VVD và CDA sẽ phân bổ các bộ và chức vụ bộ trưởng, cũng như các vị trí thứ trưởng. Ông Bontenbal (CDA) đã tuyên bố ông không muốn trở thành bộ trưởng và sẽ ở lại Quốc Hội, tiếp tục giữ chức lãnh đạo các nghị sĩ trong đảng của mình. Tên của Yeşilgöz (VVD) đang được nhắc đến cho vị trí Bộ trưởng Quốc phòng. Bộ trưởng Tài chánh hiện tại của VVD, ông Heinen, có thể sẽ vẫn giữ chức vụ của mình. Bà Letschert (D66), người điều phối quá trình thành lập thỏa thuận liên hiệp, có khả năng sẽ tham gia nội các. Ngoài ra, không có nhiều thông tin được biết.

Ở những vị trí chưa được bổ nhiệm ba đảng cầm quyền sẽ tìm kiếm ứng cử viên. Jetten, trong vai trò người điều phối, sẽ tiến hành phỏng vấn các ứng cử viên này. Những cuộc phỏng vấn này chắc chắn sẽ tập trung vào kỹ năng ngoại giao và đàm phán của họ, nhưng cũng sẽ xem xét tính chính trực và độ tin cậy, cũng như liệu có bất kỳ vấn đề nào trong quá khứ có thể gây nguy hại cho tương lai nội các của họ hay không.

Một bức ảnh với Nhà vua

Nếu các ứng cử viên vượt qua bài kiểm tra này, họ sẽ cùng đến Cung điện Huis ten Bosch để dự lễ tuyên thệ nhậm chức và chụp ảnh với Nhà vua trên bậc thềm. Ba đảng đang nhắm tới ngày 23- 02-2026.

Sau đó, nội các sẽ sẵn sàng cho “cuộc đối đầu” với Quốc hội và cuộc tranh luận tại Quốc hội về tuyên bố của chính phủ. Tất cả các đảng sau đó sẽ có vài tuần để xem xét thỏa thuận liên minh, chuẩn bị các liên minh và thỏa thuận về các chính sách của họ trong nhiệm kỳ bốn năm.

Nguyễn Thị Quỳnh Anh
(Tin tổng hợp)

Direct link: https://caidinh.com/trangluu2/sinhhoat/sinhhoathoalan/halanthanhlapnoicac_2026.html