nguyễn như mÂy

Hòn non bộ cuộc đời

<=== Ảnh: Pixabay

Hồi nhỏ, mùa mưa nào tụi tôi cũng đi bắt cá theo dòng nước từ các đồng ruộng ngoại ô chảy tràn về thành phố. Cá lòng tong và cá rô là nhiều nhất. Thậm chí, cá về nhiều tới nỗi có nhà thằng bạn đã đem cả rổ cá rô chiên giòn chấm mắm gừng cho tụi tôi ăn!

Mạnh đứa nào đứa nấy đem cá về nhà rồi còn phải o bế từng con khi nâng niu, nhẹ tay bỏ vào nuôi trong cái thẩu hay cái chậu thuỷ tinh đặt trên bàn học. Có đứa bị mất sạch cá trong một đêm vì bị con mèo cưng vớt ra ăn! Sáng dậy, cu cậu khóc vì bị mất cá. Tới khi biết chính mèo cưng của mình “chén sạch” liền chạy đi tìm thì thấy mèo ta đang ung dung ve vẩy cái đuôi nằm phơi nắng trên mái nhà!

Cũng có nhiều đứa bạn đã lặn lội ra tận ruộng nước mênh mông cả đêm để giăng lưới bắt cá về bán lại – tiền thanh toán là những cái nắp ken đã được đập dập cho bằng dùng để chơi đánh đáo. Với tụi con gái thì dễ chịu hơn vì bọn chúng chỉ chơi trò búng giây thun, nếu trong trao đổi mà có gì không vừa ý liền “giẫy” ra khóc là tụi con trai “sợ” nên không dám “ăn gian” nữa.

Thủa ấy, tôi thấy có đứa học trò nhà nghèo đã đi bán những con cá rô nhỏ bé ấy, nhưng chúng lại bắt chước tính theo dân miền Tây là “chục mười hai” nên được nhiều đứa tranh mua – hầu hết bọn mua là đám bạn tuy thích chơi cá nhưng do cha mẹ khó khăn, không được tự do như bọn tôi nên phải bỏ tiền ra mua lại... Hoặc lại có đứa vì không ở gần các quán cà phê nên không xin được cái lon sau khi họ đã lấy hết sữa ra để pha cà phê. Hoặc có đứa “hiền” quá, chỉ lo học chứ không để ý tới những cái lon rỉ sét đã thành phế liệu và đáng vất đi ấy.

Giữa nhà thằng Hà có cái hòn non bộ lớn đặt trong một hồ nước đúc xi măng theo kiểu xưa hình chữ nhật với bốn cái chân cách điệu rất đẹp. Đó là nơi bọn tôi tụ tập trong nhiều dịp chứ không riêng gì mùa mưa đi bắt cá, ví dụ như mùa làm lồng đèn Trung Thu... Miệng hồ cao hơn cả mét, chưa nói hồ rộng có thể chứa cả chục đứa tụi tôi vào tắm truồng...

Những đêm Trung Thu, chúng tôi quây quần nhau quanh cái hồ với cả chục cái lồng đèn mang đủ kiểu và đủ thứ màu sắc xanh đỏ vàng tím. Ba của bạn là chủ nhà có cài hồ nước ấy đứng ra tổ chức để phát bánh Trung Thu. Ông cũng là giám khảo chấm điểm cho từng cái lồng đèn. Có năm, lồng đèn ngôi sao xanh của chính con ông đã bị đánh xuống điểm cuối cùng vì xấu và vụng về quá nên phần bánh thưởng rất khiêm tốn. Vì là người lớn lên tại chỗ nên ông biết rõ từng đứa là con nhà ai, gia cảnh thế nào nên cái bánh to hơn hoặc một lúc hai cái. Tôi nhớ ông ấy còn dặn :

– Con đem về nhớ chia phần cho các em ăn với nha!

Hòn non bộ được đặt cao giữa hồ. Cảnh núi non, cầu treo và cả tượng các cụ già đội nón lá ngồi câu cá bên bờ sông, khe suối như cảnh ở tận cõi tiên nào... Chúng tôi thích thú nhất là khi ánh trăng làm bằng một ngọn đèn điện được bọc giấy màu vàng từ trên ngọn núi đá cao nhất trong hòn non bộ chiếu xuống rồi dòng ánh sáng ấy chảy len lỏi qua các chân núi non, thung lũng hiểm trở để rồi lắng đọng lại trên các dòng suối nhỏ đang chảy dần ra cả cái hồ rộng thênh thang. Nhiều đàn cá các loại vờn ánh trăng tạo cho trí óc thơ ngây chúng tôi biết bao tưởng tượng đẹp, thơ mộng và yên lành. Sau này tôi nghe nói ông chủ nhà đã không giữ lại lâu số cá do con trai ông và chúng tôi bỏ công ra đi bắt về. Vì trong đó đang có toàn những con cá mang tên tàu rất đẹp, nhất là cá Long Nhãn ông đã phải bỏ ra nhiều tiền để mua...

Với tôi, những lối mòn đầy rêu phong quanh chân núi, bên những con suối nhỏ thỉnh thoảng có vài chú bướm vàng bay lượn như tìm hoa dại của núi rừng thời xưa ấy trong hòn non bộ đến mãi tận ngày tôi có dịp gặp lại trong thực tế.

Đó là những chuyến đi công tác miền núi trong suốt gần mười năm khi tôi mới hơn ba mươi tuổi. Dần dần, những núi non cao vời vợi trong hòn non bộ ngày xưa hiện ra đâu đó, khi thì trong một quán rượu lạnh bên đường núi vắng lúc nửa khuya, lúc thì đang dừng chân lắng nghe tiếng suối chảy róc rách trong tận cõi rừng sâu nào rất mơ mộng. So với hòn non bộ thủa ấy, ngày nay có các loại hoa cỏ dại mọc đầy trong rừng với lãng đãng khói sương hay chập chờn ánh trăng mờ bên suối đầy chất thơ ca lãng mạn...

Một hôm, được bạn rừng dân tộc thiểu số mời uống rượu cần giữa cảnh núi rừng hoang vu dưới trăng, tôi đã chợt nhớ lại hòn non bộ ngày xưa ấy của tuổi thơ mình ngày nào. Quanh tôi đang đầy ánh trăng và vài đỉnh ngọn núi không xa lắm, chúng như đang ngủ say trong làn sương mỏng vắt ngang qua nửa cõi trời hoang vu. Dưới xa là một thung lũng rộng mênh mông cũng đang chứa đầy ánh trăng của mùa thu... Ôi! Cảnh thời xưa của tôi với hòn non bộ đặt giữa hồ nước đầy cá lộng lẫy ánh trăng và cảnh núi rừng, ghềnh thác chảy triền miên hay tiếng hú gọi bầy của các loài thú rừng khuya hôm nay nào có khác gì đâu! Nếu có thì chỉ vì xưa chúng tôi là “con nít”, để rồi bây giờ đã là những ông già đang ngồi nhâm nhi từng hớp rượu cạnh cái hòn non bộ ngày xưa...

Ai bảo: núi trong hòn non bộ
Chỉ là núi giả để chơi thôi?
Và ai nói: núi thật ngoài đời
Giống núi giả trong hòn non bộ?
Chỉ biết khi ta đang uống rượu
Núi trong hòn non bộ đầy trăng...

nguyễn như mÂy

Direct link: https://caidinh.com/trangluu2/vanhocnghethuat/van/honnonbocuocdoi.html