Nguyên Trí – Hồ Thanh Trước
Nam Nữ Bình Đẳng, Bình Quyền
Mùa thu, hay còn gọi là mùa lá rụng, là mùa nằm giữa mùa hè và mùa đông, được đặc trưng bởi nhiệt độ mát mẻ hơn, ngày ngắn hơn và lá cây đổi màu. Mùa thu còn tác động đến sức khỏe con người vì sự thay đổi về lượng ánh sáng ban ngày, nhiệt độ và thói quen sinh hoạt. Những thay đổi này ảnh hưởng đến sự dẫn truyền thần kinh (neurotransmitter), nhịp độ sinh học (circadian rhythms), và phản ứng miễn dịch (immune responses), dẫn đến các tình trạng như rối loạn cảm xúc theo mùa (SAD) và làm tăng khả năng mắc bệnh.
Rối loạn cảm xúc theo mùa (Seasonal Affective Disorder SAD) là một dạng trầm cảm liên quan đến sự thay đổi mùa – SAD bắt đầu và kết thúc vào khoảng cùng thời điểm mỗi năm (thường là vào mùa thu và đông). Một loại rối loạn cảm xúc theo mùa được gọi là “Rối loạn lưỡng cực – Bipolar Dissorder” phổ biến ở nam giới cũng như nữ giới, nhưng các triệu chứng rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ có thể khác nhau. Phụ nữ thường có nhiều giai đoạn trầm cảm hơn nam giới. Và các giai đoạn tâm trạng của phụ nữ cũng có thể bị ảnh hưởng nhiều hơn bởi sự thay đổi hormone và các giai đoạn trong cuộc sống.
Các triệu chứng của rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ có thể bao gồm các giai đoạn trầm cảm chiếm ưu thế, các giai đoạn trầm cảm nhẹ và các dấu hiệu của nỗi buồn sâu sắc hoặc cảm giác trống rỗng không thể lay chuyển. Phụ nữ cũng có thể gặp khó khăn trong việc chìm vào giấc ngủ, thường xuyên hơn bình thường, đây là một biểu hiện phổ biến của rối loạn này.
Các triệu chứng rối loạn khác biệt giữa nam và nữ này đưa đến chủ đề của bài viết “Nam Nữ Bình Đẳng, Bình Quyền” xin phép được trình bày dưới đây.
Nguyên tắc bình đẳng giới
Bình đẳng giới, hay bình đẳng giữa nam và nữ, dựa trên nguyên tắc rằng phụ nữ và nam giới phải được đối xử bình đẳng và không bị phân biệt đối xử dựa trên giới tính, về mặt pháp lý, xã hội và nghề nghiệp, bằng cách chống lại mọi hình thức phân biệt đối xử trừ những trường hợp được biện minh bởi các yếu tố sinh học, y tế hoặc xã hội, chẳng hạn như trong thể thao. Các chính sách công và biện pháp được các công ty thực hiện nhằm thiết lập một môi trường toàn diện và công bằng bằng cách chống lại các hình thức phân biệt đối xử khác nhau, chẳng hạn như liên quan đến tuyển dụng, quấy rối, khoảng cách tiền lương giữa nam và nữ, và việc phụ nữ bị hạn chế tiếp cận các vị trí lãnh đạo hoặc một số lãnh vực vốn dĩ do nam giới thống trị
Nó được ghi nhận trong Sustainable Development Goal 5, được Liên Hiệp Quốc công bố năm 2015, trong đó đặc biệt bao gồm trả lương bình đẳng cho công việc có giá trị ngang nhau.
Nhưng trên thực tế trong đời sống thường nhật bình đẳng có thật hoàn toàn như mong ước hay bị chi phối bởi hoàn cảnh, định luật thiên nhiên, v.v…!?
Định nghĩa
Nam nữ bình đẳng hay bình đẳng giới tính được Britannica gọi là Gender Equality và định nghĩa như sau: – “Bình đẳng giới là một trạng thái bình đẳng, bất kể giới tính của một người. Mục tiêu của nó là chống lại xu hướng, trong các bối cảnh và xã hội khác nhau, gán cho các cá nhân những vai trò và địa vị khác nhau dựa trên giới tính của họ. Từ ngữ ‘giới’ thường đề cập đến hình dáng của một người (ví dụ: nam, nữ hoặc phi nhị nguyên). Giới không nhất thiết phải gắn liền với giới tính sinh học. Do đó, danh từ ‘bình đẳng giới’ đôi khi cũng được sử dụng để chỉ bình đẳng phổ quát, bất kể giới tính, giới tính sinh học hay xu hướng tình dục.”
Universalis gọi là Egalité des sexes và định nghĩa như sau: – “Bình đẳng giới là nguyên tắc phụ nữ và nam giới phải được đối xử bình đẳng và không bị phân biệt đối xử dựa trên giới tính. Điều này có nghĩa là quyền, trách nhiệm và cơ hội của nam giới và phụ nữ không phụ thuộc vào giới tính của họ. Sự bình đẳng này là mục tiêu cơ bản của chính sách nhân quyền và phát triển bền vững, nhằm đảm bảo tất cả mọi người, cả nam và nữ, đều có thể tham gia tích cực và không bị phân biệt đối xử vào đời sống xã hội, kinh tế và chính trị.”
Biểu hiện của bất bình đẳng giới tính rất đa chiều. Ví dụ, nó có thể thể hiện rõ trong kinh nghiệm việc làm, căn bản giáo dục hoặc sức khỏe. Các cách giải thích về sự tồn tại của những vấn đề này rất đa dạng. Các quan điểm văn hóa về bất bình đẳng giới thường cho rằng các cá nhân bị ép buộc vào những vai trò khác nhau hoặc không được đánh giá ngang nhau do các chuẩn mực xã hội được xây dựng.
Phong trào vận động quyền phụ nữ (The women's rights movement)
Phong trào nữ quyền bắt đầu mạnh mẽ vào thế kỷ 19, ban đầu tập trung vào các quyền pháp lý như quyền bầu cử và quyền sở hữu tài sản của phụ nữ.
Những người tiên phong như Christine de Pizan (nữ triết gia, nhà báo, nhà thơ) vào thế kỷ 15 và các nhà hoạt động sau này như Elizabeth Cady Stanton và Lucretia Mott vào thế kỷ 19 đã đặt nền móng cho hoạt động vận động nữ quyền có tổ chức, điển hình là Hội nghị Seneca Falls năm 1848, qua hội nghị này họ tuyên bố rằng “tất cả đàn ông và phụ nữ đều được tạo ra bình đẳng”.
Làn sóng nữ quyền đầu tiên chủ yếu giải quyết các bất bình đẳng pháp lý (như quyền cử tri) trong khi làn sóng thứ hai vào những năm 1960 và 1970 mở rộng sang các vấn đề xã hội, chính trị và kinh tế, bao gồm quyền lợi tại nơi làm việc, quyền tự do sinh sản, luật gia đình và tình dục.
Các tác phẩm có ảnh hưởng như Le Deuxième Sexe (1949) của Simone de Beauvoir đã nâng cao nhận thức toàn cầu về sự áp bức giới tính có hệ thống và nhu cầu giải phóng phụ nữ.
Các làn sóng nữ quyền thứ ba và thứ tư tiếp theo, từ giữa những năm 1990 đến những năm 2010, nhấn mạnh tính liên hệ giữa các vấn đề xã hội, hoạt động kỹ thuật số trên mạng và việc bảo vệ quyền phụ nữ trên toàn cầu.
Phong trào vì quyền của phụ nữ là một cuộc đấu tranh năng động, qua nhiều thế hệ, trải rộng trên các lĩnh vực pháp lý, xã hội, kinh tế và văn hóa. Mặc dù đã đạt được những thành tựu đáng kể, hoạt động tích cực liên tục vẫn rất cần thiết để giải quyết những bất bình đẳng dai dẳng và đảm bảo rằng phụ nữ và trẻ em gái trên toàn thế giới có thể hưởng đầy đủ các quyền con người của mình.
Bình đẳng giới là một mục tiêu đa chiều, đa dạng, kết hợp các quyền pháp lý, công bằng xã hội và các thực tiễn nghề nghiệp bao gồm tất cả mọi người. Nó đòi hỏi sự cam kết bền vững từ các cơ quan công quyền, kinh doanh và xã hội để giảm thiểu những bất bình quyền dai dẳng và đảm bảo đối xử công bằng cho tất cả các giới tính.
Tác giả bài viết xin tạm ngưng các vấn đề nguyên tắc và pháp lý về Nam Nữ Bình Đẳng, Bình Quyền, để chuyển sang khía cạnh nhận định theo thiển ý cá nhân của tác giả và cũng là chủ đề bài viết.
Danh từ Anh ngữ Equality và Egalité Pháp ngữ đều được phiên dịch ra Việt ngữ là Bình Đẳng. Nhưng theo thiển ý, tôi nhận thấy rằng Việt ngữ có hai danh từ có chút ít khác biệt để phiên dịch danh từ ngoại ngữ là: Bình Đẳng và Bình Quyền.
Bình Quyền là nam và nữ phải được đối sử cân bằng trước luật pháp, trong xã hội, trong nghề nghiệp và nhất là trong giá trị và thù lao (tiền lương) việc làm. Xin dẫn chứng vài thí dụ về bất bình quyền:
– Trong nhiều quốc gia tiên tiến cũng như các quốc gia đang phát triển, nam và nữ vẫn chưa bình quyền trên công việc làm và tiền lương vẫn còn khác biệt cho cùng công việc với nam giới. Chỉ thị về minh bạch tiền lương của EU (The EU Pay Transparency Directive) sẽ chính thức có hiệu lực vào tháng 6 năm 2026, các tổ chức châu Âu cần nhất quyết tuân theo chỉ thị này.
– Trong nhiều quốc gia phụ nữ không có quyền bầu phiếu! Tại Pháp phụ nữ chỉ bắt đầu được quyền bầu cữ thành phố (élections municipals) vào ngày 29 tháng tư 1945. Tại Bỉ tương đối sớm hơn vào khoảng 1921! Và ở Hoa Kỳ một quốc gia được cho là bình đẳng nhất, phụ nữ chỉ được chính thức bầu cử trên toàn quốc vào năm 1920.
– Luật bất động sản tại Pháp nếu người chồng mất trước, người vợ chỉ có quyền sử dụng (usufruit) không có quyền quyết định, tất cả tài sản thuộc về (các) con và con có toàn quyền quyết định bán hay giữ lại và nếu con bán, người mẹ chỉ được hưởng 50%, đây là luật “Napoléonnienne” (trọng nam khinh nữ?) có từ thế kỷ 19 và vẫn có giá trị cho đến ngày nay. Điều luật này gây không ít cảnh đau khổ cho người mẹ phải rời ngôi nhà mình đang cư ngụ, nhận 50% giá trị căn nhà và không biết phải cư ngụ nơi đâu. Việt Nam trước 1975 việc buôn bán bất động sản cũng bị chi phối theo luật “Napoléonnienne” này.
– Bỉ và Hòa Lan, các quốc gia này không còn áp dụng luật “Napoléonnienne”, phụ nữ được bình quyền với nam giới; khi người cha mất các người con chỉ được bán gia tài bất động sản sau khi người mẹ qua đời.
Sự khác biệt giữa Bình Đẳng và Bình quyền
Bình quyền là luật lệ do con người quyết định và ban hành, nhưng Bình Đẳng là định luật của thiên nhiên tạo nhiều sự khác biệt giữa nam và nữ. Xin được dẫn chứng qua các điểm sau:
Phụ nữ thường được gọi là “phái yếu”, một sự bất bình đẳng? – Danh từ “phái yếu” theo truyền thống dùng để chỉ phụ nữ, nhưng hiện nay nó được coi là phân biệt giới tính và gây tranh cãi về mặt khoa học.
Định nghĩa và nguồn gốc danh từ “phái yếu”:
– Danh từ này xuất hiện vào thế kỷ 18 để chỉ phái nữ, trái ngược với “phái mạnh” là nam giới. Nó dựa trên những định kiến gán cho phụ nữ sự dịu dàng nhất định và sự yếu đuối về thể chất hoặc đạo đức, trong khi đàn ông được gắn liền với lòng dũng cảm và tinh thần phiêu lưu.
Ngày nay, việc gọi phụ nữ là “phái yếu” được xem là một sự bất công và một hình thức phân biệt giới tính. Các tác giả và nhà tư tưởng đã lên án quan điểm này, nhấn mạnh rằng sức mạnh hay điểm yếu không thể quy giản về giới tính. Do đó, cách diễn đạt này ngày càng được tránh sử dụng trong giao tiếp hàng ngày.
Trái ngược với quan niệm phổ biến, các nghiên cứu khoa học cho thấy phụ nữ thường có khả năng phục hồi tốt hơn nam giới trước bệnh tật, nạn đói và các tình huống khủng hoảng. Ví dụ, các nghiên cứu lịch sử và sinh học đã chứng minh rằng phụ nữ có tuổi thọ cao hơn và sức đề kháng miễn dịch tốt hơn, một phần nhờ vào các hormone như estrogen (hormone sinh dục nữ) và các yếu tố di truyền.
Những quan sát này cho thấy rằng, nhìn từ góc độ sinh học, nam giới có thể được coi là “phái yếu” trong một số điều kiện khắc nghiệt:
– Hàng năm, một quan sát thống kê cho thấy một xu hướng đặc biệt: nhìn chung số bé trai sinh ra nhiều hơn số bé gái. Mặc dù số lượng bé trai sinh ra nhiều hơn bé gái, xu hướng này đảo ngược trong suốt cuộc đời. Tỷ lệ tử vong ở bé trai cao hơn bé gái, cả trong thời thơ ấu và tuổi trưởng thành. Có một độ tuổi mà số lượng nam và nữ bằng nhau: trên toàn cầu, đó là từ 50 đến 54 tuổi. Sau độ tuổi đó, phụ nữ nhiều hơn nam giới, và khoảng cách này càng nới rộng theo tuổi tác. Do đó theo thống kê, tám trong số mười người sống trăm tuổi vào năm 2020 là phụ nữ. Tuy nhiên theo quan sát qua các viện dưỡng lão là ‘năm bà, một ông’,và ngoài 90 tuổi thường là ‘hiếm còn đàn ông’.
– Phụ nữ thường đảm đang và can đảm đối mặt với khó khăn trong cuộc sống hơn nam giới khi phải một mình nuôi con, vì người chồng (bất kể vì lý do gì) không còn bên cạnh. Cảnh ‘gà trống nuôi con’ rất hiếm.
Sinh lý và Bệnh lý: Nam và nữ không bình đẳng!
Nam và nữ có những khác biệt đáng kể về mặt sinh lý liên quan đến di truyền, hormone, thành phần cơ thể, hoạt động tim mạch và mọi chuyển hóa cơ thể.
Trung bình, nam giới có khối lượng cơ bắp lớn hơn và mật độ xương cao hơn, giúp họ có sức mạnh tốt hơn và khả năng chống loãng xương cao hơn.
Phụ nữ có tỷ lệ mỡ cơ thể cao hơn (khoảng 10-12% nhiều hơn), chủ yếu tích trữ ở hông và đùi, cần thiết cho hoạt động bình thường của chu kỳ kinh nguyệt.
Kích thước và cấu trúc xương cũng khác nhau: phụ nữ có thân trên nhỏ hơn, chân dài hơn theo tỷ lệ và hông rộng hơn để thuận tiện cho việc sinh nở.
Mỗi giới tính có những đặc điểm sinh học và hành vi riêng biệt dẫn đến các bệnh lý khác nhau về hình thức, mức độ nghiêm trọng và sự thường xuyên nhiễm bệnh.
Trái ngược với quan niệm văn hóa cho rằng nam giới mạnh mẽ và dẻo dai hơn, trên thực tế, nam giới cũng có những điểm yếu sinh học cơ bản. Những điểm yếu này khiến họ dễ bị tổn thương hơn nữ giới trước những nguy hiểm trong cuộc sống, bao gồm các chất ô nhiễm môi trường như thuốc diệt trừ côn trùng, chì và chất dẻo tác động đến não bộ hoặc hormone của họ. Một số nghiên cứu cho thấy nam giới bị tổn hại bởi việc tiếp xúc với các hóa chất này mà nữ giới không bị ảnh hưởng khi tiếp xúc với chúng. Có thể nói, đó là số phận của nam giới.
Ngược lại theo các chuyên gia trong các viện nghiên cứu Âu châu, Hoa Kỳ, Canada:
Thuốc lá thụ động (sự tác hại thuốc lá trên người không hút thuốc) không gây ra tác hại đồng đều giữa nam và nữ giới: 30% các trường hợp ung thư phổi ở phụ nữ là người không hút thuốc, gấp ba lần so với nam giới.
– Các nhà nghiên cứu Hoa Kỳ khám phá rằng, phụ nữ bị ngừng tim (heart attack and stroke) trên đường phố ít có khả năng được cấp cứu bởi phương pháp hô hấp nhân tạo hơn nam giới. Những người xung quanh có thể sợ làm tổn thương họ và cảm thấy không thoải mái khi tiếp xúc với ngực họ.
– Những khác biệt này, cả về sinh học và môi trường, có tác động dây chuyền. Tuổi thọ khác nhau giữa nam và nữ, cũng như mức độ thường mắc bệnh và các triệu chứng của bệnh. Ví dụ, bệnh Alzheimer ảnh hưởng đến phụ nữ nhiều hơn. Họ thường mắc các dạng bệnh kèm theo trầm cảm hoặc lo âu.
– Phụ nữ cũng đang bị ảnh hưởng bởi một căn bệnh khác của người hút thuốc: bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD Chronic Obstructive Pulmonary Disease). Tại Hoa Kỳ, Úc và Áo, căn bệnh viêm phế quản mãn tính nghiêm trọng này hiện đang cướp đi sinh mạng của nhiều phụ nữ hơn. Tiến sĩ Anne Prudhomme, bác sĩ chuyên khoa phổi tại Trung tâm Bệnh viện Bigorre ở Tarbes Pháp quốc cho biết: “Đây không còn chỉ là bệnh của những người đàn ông trên 60 tuổi hút thuốc cả đời và liên tục ho ra đờm nữa, phụ nữ ở độ tuổi 40 cũng đang bị ảnh hưởng”. Khi nói đến sức khỏe, rõ ràng là phụ nữ và nam giới không bình đẳng. Nhà thần kinh học Catherine Vidal nhận định ngay cả khi họ sống lâu hơn nam giới, họ lại sống nhiều năm trong tình trạng sức khỏe kém.
Do đó, danh từ “phái yếu” là một di sản văn hóa và lịch sử không phản ảnh thực tế sinh học cũng như khả năng cá nhân. Nó cho thấy định kiến giới đã ảnh hưởng đến nhận thức về phụ nữ như thế nào, trong khi khoa học hiện đại chứng minh rằng sức chịu đựng và sức mạnh không do giới tính quyết định.
Nữ giới trong chánh quyền và chánh trị
Trên toàn cầu, nữ giới chiếm tỷ lệ cao hơn nam giới trong việc nhập học và tốt nghiệp đại học, với khoảng 57% đến 58% tổng số sinh viên đại học. Khoảng cách giới tính này được quan sát ở hầu hết các quốc gia tiên tiến, mặc dù tỷ lệ chính xác có thể khác nhau tùy thuộc vào quốc gia, khu vực và ngành học cụ thể.
Dù được bình quyền, nhưng nữ giới vẫn chưa ‘bình đẳng’ với nam giới trong phạm vi chánh trị và trong chánh phủ, vì sao? – Câu trả lời nằm trong ‘phe’ phụ nữ. Theo thống kê “Phụ nữ trong chính trị năm 2025” của BGIPU (The British Group of the Inter-Parliamentary Union), nam giới nhiều hơn nữ giới ba lần trong các vị trí hành pháp và lập pháp. Mặc dù mọi nỗ lực san bằng tỷ lệ này nhưng vẫn còn sự chênh lệch trong nhiều quốc gia. Chỉ trong một vài quốc gia bắc Âu tỷ số này đạt gần đến 1:1. Tuy nhiên tỷ số này không bền vững qua các lần bầu cử!
Hành vi quấy rối (Harassment – Harcèlement) – Một sự bất bình đẳng giữa nam và nữ:
– Hành vi quấy rối được định nghĩa là bạo lực lặp đi lặp lại, có thể bằng lời nói, xúc phạm thân thể và/hoặc tâm lý. Hiện tượng này đôi khi lan rộng trực tuyến trên mạng, trong trường hợp đó nó được gọi là bắt nạt trên mạng (cyberbullying). Hành vi quấy rối nơi làm việc là một vấn đề phổ biến ảnh hưởng đến cả phụ nữ và nam giới, mặc dù nó thường được coi là một thách thức mà phụ nữ phải đối mặt thường xuyên hơn. Trong những năm qua, vô số phụ nữ đã lên tiếng tố cáo hành vi quấy rối tình dục của các đồng nghiệp và cấp trên nam giới. Cyberbullying có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tâm thần bằng cách làm tăng nguy cơ lo âu, trầm cảm, tự ti và thậm chí là ý nghĩ tự tử. Hậu quả Cyberbullying ảnh hưởng trên thiếu nữ nhiều hơn thiếu niên.
Femicide: – Bạo lực giết hại phụ nữ vì lý do giới tính là một vấn đề nghiêm trọng và đáng báo động ở Hoa Kỳ, với hàng nghìn phụ nữ bị sát hại mỗi năm, chủ yếu bởi những người đàn ông mà họ quen biết. Bạo lực giết phụ nữ bắt nguồn sâu xa và là biểu hiện của sự mất cân bằng quyền lực trong xã hội, vốn thúc đẩy địa vị bất bình đẳng giữa nam và nữ. Điều này không chỉ xảy ra ở Hoa Kỳ mà kể cả Âu châu và nhiều nơi trên thế giới, phụ nữ hoặc bé gái bị sát hại vì giới tính của họ, và có thể có nhiều hình thức khác nhau, chẳng hạn như giết phụ nữ do bạo lực gia đình; tra tấn và giết hại phụ nữ vì lòng thù hận; cưỡng hiếp phụ nữ trong chiến tranh; một số nền văn hóa có tục lệ anh trai phải giết em gái vì “bảo vệ danh dự gia đình” (Honor killing) .
Quan điểm Tôn Giáo
1./ Phật giáo và việc phụ nữ xuất gia:
Phật Giáo là một trong những tôn giáo bình quyền vì là tôn giáo đầu tiên có giáo đoàn cho ni giới. Giáo đoàn này được thành lập năm năm sau khi Đức Phật thành đạo. Hầu như người Phật tử nào cũng biết nguồn gốc của giáo đoàn ni giới này là từ bà Mahāpajāpatī Gotamī (Maha-Ba Xà Ba Đề), dì và cũng là kế mẫu của Đức Phật. Bình quyền nhưng khó có sự bình đẳng như sau, một lần nữa cũng do luật thiên nhiên:
Sau khi Đức Phật thành đạo, bà Mahāpajāpatī trở thành một trong những đệ tử đầu tiên của ngài. Bà đi theo Đức Phật khắp mọi nơi cần mẫn tu học nổi tiếng là người có trí tuệ và đức hạnh rất cao. Có rất đông phụ nữ luôn luôn theo bên cạnh Mahāpajāpatī để học đạo.
Theo kinh điển Phật Giáo Nguyên Thủy thì bà Mahāpajāpatī đến gặp Đức Phật để xin được chấp nhận cho phụ nữ xuất gia. Bà xin ba lần, ba lần đều bị từ chối.
Bà Mahāpajāpatī và nhóm phụ nữ theo bà tự cạo đầu, đắp y vàng để tỏ ý thành khẩn và quyết tâm đến xin Đức Phật. Lần này họ gặp cả Ananda, thị giả của Đức Phật. Ananda nói giúp cho Mahāpajāpatī ba lần, lại cũng đều bị từ chối. Ananda thay đổi cách xin và hỏi Đức Phật rằng nếu phụ nữ xuất gia tu tập những lời của chính Đức Phật dạy họ có khả năng thành tựu tâm linh hay không? – Đức Phật trả lời cũng thành tựu như nam giới và cho phép Mahāpajāpatī và nhóm phụ nữ theo bà được xuất gia trở thành tu sĩ. Đối thoại giữa Ananda và Đức Phật khẳng định một điểm quan trọng là Đức Phật luôn luôn công nhận rằng phụ nữ cũng bình đẳng có khả năng tâm linh chẳng khác gì nam giới.
Việc Đức Phật thoạt đầu ngần ngại không chấp thuận lời yêu cầu của Mahāpajāpatī không thể được giải thích là ngài có thái độ kỳ thị giới tính, nhưng phải được hiểu rằng ngài đã biết rõ sự bình quyền nam nữ và sự bất bình đẳng về thể lực, tâm thức giữa nữ giới và nam giới. Vì vậy lý do mà Đức Phật từ chối lúc đầu hết sức là phức tạp: – Vì hơn 2500 năm trước đây, thuở sơ khởi Đức Phật và các đệ tử của ngài sống như những nhà tu khổ hạnh không trụ nơi nào quá 3 đêm. Ngoài việc khất thực qua làng xóm còn lang thang trong rừng đêm đến ngủ dưới gốc cây, không thuận cho cách sống của người phụ nữ. Rừng rú lại đầy dã thú và đạo tặc, càng thêm khó khăn cho nữ giới.
Lịch sử còn ghi lại một số trường hợp các vị ni bị đạo tặc hãm hiếp. Một số kinh điển cũng ghi rằng sau khi chấp thuận cho nữ giới xuất gia, Đức Phật đặt thêm nhiều giới luật đặc biệt cho ni giới, 348 giới luật dành cho Tỳ kheo ni, trong khi đó chỉ có 250 giới luật dành cho Tỳ kheo nam. Các giới luật này được quy định trong bộ kinh Vinaya. Những giới luật này đại khái đặt địa vị của ni giới dưới tăng giới vì nhiều lý do không phải vì phân biệt nam nữ và tăng giới phải luôn bảo vệ ni giới.
2./ Thiên Chúa Giáo
Năm 2025, việc lựa chọn một phụ nữ vẫn là điều không thể tưởng tượng được đối với Vatican, nơi kiên quyết phản đối việc phong chức linh mục cho phụ nữ. Ngay cả khi không thể đạt đến chức vụ Giáo hoàng, các nữ tu cũng không thể mơ ước đến vị trí linh mục, vốn được coi là thấp kém hơn nhiều so với Giáo hoàng trong hệ thống phẩm trật Công giáo.
Theo lập luận của Vatican, vì Giáo hoàng là người kế vị Thánh Pierre, “Người đứng đầu trong các Tông đồ của Chúa”, nên Giáo hoàng chỉ có thể là nam giới. Điều này được lập lại trong Tuyên Bố Inter Insigniores, do Giáo hoàng Paul VI ký và được công bố năm 1976, vào thời điểm phong trào nữ quyền đang trỗi dậy và thần học nữ quyền phát triển. Vào thời điểm đó, một số tu viện cũng bắt đầu phong chức cho phụ nữ. Bức thư đưa ra lời biện minh sau: “Chức linh mục không được ban cho vì vinh dự hay lợi ích của người nhận, mà là để phục vụ Thiên Chúa và Giáo Hội” ngụ ý rằng vấn đề này không nên được coi là sự bất bình đẳng giữa nam và nữ vì Jesus, người là nam giới, và do đó không thể được đại diện bởi một phụ nữ trong Giáo hội, bất kể vị trí nào.
3./ Nữ tu sĩ trong Do Thái giáo
Vai trò của phụ nữ trong chức vụ giáo sĩ Do Thái (Rabbin) đã được tranh luận sôi nổi trong cộng đồng người theo Do Thái giáo. Các phong trào Tự do, Tái thiết và Bảo thủ chấp nhận nữ giáo sĩ, trong khi phong trào Chính thống giáo bác bỏ việc phong chức cho họ. Những ghi chép đầu tiên về việc phụ nữ muốn trở thành giáo sĩ có từ những năm 1860.
Thời gian gần đây có nhiều sự thay đổi, 2008 – 2011 đã có nhiều phụ nữ theo học trong Yeshivot (Học viện Torad và Talmud Do Thái giáo), tuy nhiên họ vẫn chưa được phong giáo phẩm Rabbi.
4./ Hồi giáo
Theo luật học Hồi giáo, Imam, với tư cách là người hướng dẫn tinh thần của việc cầu nguyện, phải đáp ứng một số tiêu chuẩn nhất định: là một người Hồi giáo, đủ điều kiện – thông qua việc thuộc lòng Kinh Qur'an (hafidh al-qur'an) và kiến thức uyên bác (faqih) – đã đến tuổi dậy thì để thực hiện các lời cầu nguyện bắt buộc, nói chung là nam giới (ngoại trừ theo một số trường phái luật học Hồi giáo), và cuối cùng, phải có trí tuệ minh mẫn.
Văn Hóa
Vấn đề an toàn cho nữ giới cũng được người Trung Hoa quan tâm vài ngàn năm trước và biểu hiện qua việc tạo chữ viết. Chữ An trong tiếng Trung Hoa viết là 安, có nghĩa an toàn, an ổn,... Chữ An 安 có kết cấu trên dưới, được tạo bởi hai bộ thủ thường dùng đó là:
Sự kết hợp giữa hai bộ thủ này được người Trung Hoa thời xưa quan niệm rằng phụ nữ nên ở trong nhà là an toàn nhất. Ngoài ra, cũng có cách lý giải khác cho rằng, trong nhà có phụ nữ thì mới yên tâm vì họ có thể lo liệu mọi việc trong gia đình.
Điều này vẫn đúng ở thế kỷ 21, bậc làm cha mẹ chỉ yên tâm khi con gái mình về đến nhà.
Thay lời kết
Tất cả vấn đề nêu trên chứng minh rằng nam nữ bình quyền hoàn toàn có thể đạt được, nhưng bình đẳng theo nghĩa rộng không thể có, khi trong thiên nhiên còn có đối đãi nhị nguyên; có âm có dương; có nam có nữ; có trống có mái. Một câu hỏi được đặt ra: “có phải sự ‘bất bình đẳng’ này trong thế giới loài người đã bổ túc cho nhau để tạo nên một cuộc sống hài hòa và tốt đẹp hơn”. Trong cuộc sống hằng ngày, nên chấp nhận sự khác biệt trong bình đẳng nam nữ để các đấng ‘mày râu’ còn có dịp tôn trọng, ‘galanterie – hào hiệp’, nhường nhịn và không phân bì với phụ nữ.
Nguyên Trí – Hồ Thanh Trước
________________
Tài liệu tham khảo:
Direct link: https://caidinh.com/trangluu2/vanhoaxahoi/xahoi/namnubinhdang.html