Minh Hạnh/Tôn Vân Anh/Hoa Oải Hương

Tôn Vân Anh trên trang bìa tạp chí Newsweek Polska

Ngày 3 tháng 9 năm 2001, số đầu tiên của Newsweek Polska, một tuần báo do Axel Springer Polska xuất bản, đã được phát hành. Newsweek Polska là một trong tám ấn bản không phải tiếng Anh của tuần báo Mỹ, trước đó đã từng thiết lập các tiêu chuẩn toàn cầu trong ngành báo chí trong nhiều thập kỷ. Ấn bản tiếng Ba Lan đã được độc giả đón nhận rất nồng nhiệt ngay từ những ngày đầu.

Bìa số báo 24 của năm 2026, phát hành ngày 08/06/2026 là hình một số nhân vật nữ tiêu biểu cho tiếng nói của nữ giới, với lời tựa cho bài đặc biệt của số báo: ‘Dlaczego Świat Zachwyca Się Polską’ (Vì sao thế giới lại yêu mến Ba Lan?). Người thứ hai từ trái là cô Tôn Vân Anh.

Minh Hạnh

Dưới đây là bài viết của Tôn Vân Anh về sự kiện này:

***

Xin chào quý vị, tôi là Tôn Vân Anh, một người xuất thân từ miền Bắc Việt Nam, đang sống và làm việc tại Ba Lan. Mấy hôm nay, chuyện tranh luận về Cờ Vàng - Cờ Đỏ sau khi tôi xuất hiện trên trang bìa của tạp chí Ba Lan là điều khiến tôi phải trăn trở. Thay vì để sự tranh cãi thì với tư cách là người trong cuộc, tôi muốn đưa ra quý vị vài lời, để ít nhất tôi muốn bảo toàn quyền được bày tỏ chính kiến của mình.

Trước tiên, tôi xin phép kể câu chuyện này để quý vị dễ hình dung: Ngày 6 tháng 6 vừa qua, Mirra Andreeva bước lên bục vinh quang của French Open với tư cách là một tay vợt người Nga. Nhưng bên cạnh cô không có lá cờ Nga.

Mirra Andreeva. Hình CNN

Đó là một hình ảnh khiến tôi suy nghĩ rất nhiều.

Nước Nga đã làm gì để một cô gái trẻ phải vô địch thế giới trong hoàn cảnh như vậy? Đó là vì sự tàn bạo và độc tài của bạo chúa Putin.

Người ta thường nghĩ rằng lá cờ và đất nước là một. Nhưng thực tế không phải như vậy, lá cờ chỉ là biểu tượng chính trị của một thời đại, nó không phải Đất Nước. Mirra không chối bỏ nguồn gốc Nga của mình. Cô không phản bội dân tộc mình. Cô không xúc phạm người Nga. Ngược lại, chính vì tôn trọng người Nga nên cô không muốn một chế độ putin đang bị thế giới coi thường phủ bóng lên thành quả thể thao của mình. Bởi vì cô muốn nói rằng: tôi là một người Nga.

Hai ngày sau, tôi bất ngờ nhận ra rằng câu chuyện của Mirra lại giúp tôi hiểu rõ những tranh cãi đang diễn ra xung quanh mình.

Nhớ lại khoảng tháng 5 năm nay, một nhà báo của Newsweek Polska gọi điện cho tôi. Anh hỏi tôi có thời gian không?

Tôi trả lời rằng có, nhưng không có nhiều. Sau đó chúng tôi gặp nhau trong một quán cà phê, làm việc cùng nhiếp ảnh gia. Mọi thứ diễn ra hoàn toàn bình thường như rất nhiều lần tôi từng tiếp xúc với báo chí Ba Lan. Tôi không biết bài báo sẽ đăng khi nào, tôi cũng không biết đó sẽ là bài viết trung tâm của cả số báo và càng không biết rằng hình ảnh của tôi cùng lá cờ vàng sẽ xuất hiện trên trang bìa Newsweek Polska. Đã thế, cờ vàng lại quá nổi trên trang nhất Newsweek Polska, tuần báo đứng thứ ba tại Ba Lan về chất lượng, uy tín và số người truy cập, con số độc giả lên tới hàng triệu mỗi tuần.

Cho tới vài ngày trước, khi tôi đang đi nghỉ ở Ý, tôi nhận được tin nhắn kèm hình ảnh từ một người bạn, nói rằng anh đang đổ xăng thì bất ngờ nhìn thấy lá cờ vàng trên kệ báo. Một người bạn khác cũng gọi kể rằng "đang đi mua rau thì bắt gặp luôn cô Vân Anh với lá cờ vàng trên quầy tạp chí".

Nhưng rồi ngay sau đó, tôi cũng đọc được những lời kết tội. Người ta nói rằng tôi đã "đồng lõa với Newsweek để xúc phạm người Việt Nam". Lạ quá, tôi có làm gì để xúc phạm người Việt Nam? À hóa ra, tôi không cầm cờ Đỏ mà cầm cờ Vàng.

Tôi đã ngạc nhiên thật sự, tại sao một người yêu lá cờ vàng lại phải cầm lá cờ đỏ để chụp ảnh? Tôi đã từng rất đỏ, phải mất rất nhiều năm miệt mài tìm hiểu để nhận ra hệ giá trị của Dân Tộc mình là gì cơ mà! Tôi là con người, tôi có tự do thể hiện quan điểm chính trị mà? Tại sao lựa chọn của tôi lại bị công kích để ép phải thể hiện quan điểm chính trị của người khác?

Tôi đã hỏi rất nghiêm túc, chân thành và cầu thị. Nhưng thay vì câu trả lời, tôi chỉ nhận được những áp lực, những lời chụp mũ và những cuộc đấu tố quá giới hạn của sự vô liêm sỉ quen thuộc.

Có lẽ, nhiều người đã qua tới Châu Âu rồi mà vẫn chưa phân biệt được đâu là Tổ quốc, đâu là Nhà nước, đâu là Dân tộc và đâu là một đảng cầm quyền nên vẫn bị dẫn dắt bởi những công tác dân vận của đảng cộng sản ở nước ngoài.

Mirra cũng có "cờ nước Nga được cả thế giới công nhận" đó thôi, nhưng cô ấy không phải chụp ảnh với nó. Đơn giản vì Tổ Quốc của cô ta đang bị độc tài putin thao túng.

Câu chuyện thế nào là Tổ Quốc, Đất Nước và Dân Tộc, thế nào là Nhà Nước và Đảng Cầm Quyền có vẻ như đã dần được ngã ngũ trong lòng một bộ phận không nhỏ người Việt chân chính, nhất là người Việt ở Ba Lan. Thế nên chiến dịch "đấu tố nhưng hơi lố" của bộ máy tuyên truyền đối ngoại của đảng cộng sản đã phải tìm lối thoát khác.

Họ đổi giọng, cho các nick đỏ mọc lên để nói rằng "tôn trọng quyền lựa chọn cá nhân của Tôn Vân Anh, nhưng Tôn Vân Anh không được xúc phạm Việt Nam". Kiểu như là mấy bà nick đỏ công nhận quyền tôi chọn không lên giường với chồng của bà ấy, nhưng tôi từ chối vậy là xúc phạm cả ông chồng lẫn bà vợ?? Các bạn ấy đang nghĩ vậy thật sao?

Sự thật, tôi thấy chồng của các bà là đề tài nan giải: bạo hành, độc ác, tham lam và nham hiểm, thì các bà mới là người cần có vấn đề.

Một dân tộc tồn tại hàng nghìn năm. Một chế độ chính trị chỉ tồn tại trong một giai đoạn lịch sử. Hai khái niệm ấy không phải là một. Người dân Nga không phải là Điện Kremlin. Nước Nga không phải là bạo chúa Putin. Cũng như dân tộc Việt Nam không thể bị đồng nhất với bất kỳ đảng phái chính trị nào. Đó là lý do vì sao tôi không xem những lời công kích vừa qua là câu chuyện cá nhân tôi mà tôi xem đó là biểu hiện của một nền chính trị đã quá quen với việc độc quyền biểu tượng, độc quyền lòng yêu nước và độc quyền quyền được định nghĩa thế nào là Tổ quốc.

Tôi không nói điều này để kể công cho bản thân. Tôi nói điều này để chỉ ra hậu quả của chủ nghĩa độc tài. Một hệ thống tồn tại bằng tuyên truyền tất yếu sẽ sợ những biểu tượng nằm ngoài tầm kiểm soát của nó. Một hệ thống tồn tại bằng sự phục tùng tất yếu sẽ khó chấp nhận quyền lựa chọn của người khác.

Chính vì vậy, mỗi lần lá cờ vàng xuất hiện công khai, phản ứng dữ dội nhất lại đến từ những người đang cố bảo vệ một độc quyền đang dần mất đi sức thuyết phục trên Đất Nước tôi.

Tôi trả giá khi phải chống lại những độc quyền chính trị sao? Mặc kệ. Tôi nói đây để kể tội của độc tài. Tô Lâm và Lê Minh Hưng, Bộ Chính Trị, Ban Tuyên Giáo, Mặt Trận Tổ Quốc, các tổ chức vệ tinh của Đảng CS đang là những nhân tố và mắt xích trong hệ thống độc đoán, đàn áp, tù đày, ngu dân, nuôi bò(dlv), trộm cướp, và bóc lột. Cờ vàng giúp cho bộ mặt độc tài ngày một phản cảm, chính nghĩa của cờ vàng ngày một hiện rõ sau khi bức màn gian trá của cờ đỏ rơi xuống.

Với những anh chị muốn né tránh đề tài cờ quạt, tôi công nhận đề tài này có thể gây chia rẽ. Tuy vậy, tôi thấy rằng không thể lờ nó đi. Vì đến một lúc nào đó, thay cho "tin và yêu" vào cờ đỏ, đông đảo người dân Việt sẽ chuyển sang "hiểu và yêu" cờ vàng – như những chuyển biến mà tôi đã bước qua một cách dễ dàng, để quyết tâm đến với tình yêu cờ vàng của tôi, và bảo vệ được tình yêu đó qua nhiều thử thách. Các anh chị thấy Mirra như thế nào? Cô ấy không hề đau khổ vì không có cờ Nga đại diện! Ngược lại, Mirra đã xứng đáng làm một người Nga chân chính khi nhìn rõ đúng sai. Cô không cần cờ Nga hay Putin để được thế giới công nhận là một người Nga.

Với những người vẫn dùng cờ đỏ để trang trí cho sự kiện, món ăn Việt Nam, quảng cáo du lịch Việt Nam, tôi xin chia sẻ câu chuyện ntn:

Ông giáo dạy tôi, một lần sau giờ dạy tủm tỉm cười, bảo: "ôi em ơi, thầy phải thu xếp sang Việt Nam chơi vài tuần, càng sớm càng tốt".

Tôi hỏi, "vậy ạ, sao thầy phải vội ạ?" Thì thầy lại cười nữa và bảo rằng "cứ thi thoảng lại có nước độc tài bị xoá sổ, tôi phải tới thăm các nước xã hội chủ nghĩa trước khi nó bị đào thải. Nhanh nhanh kẻo hết!".

Đấy, Việt Nam ta có những cái vừa độc vừa lạ mà nước khác không có hoặc không còn. Thế nên cờ đỏ có thông điệp và giá trị riêng của nó – khẳng định Việt Nam đang có độc tài cộng sản điều hành và cờ đỏ không liên quan cờ vàng. Đỡ khỏi mập mờ, cũng là cái hay! Tôi không phủ nhận hay chống lại cờ đỏ ở khía cạnh đó. Nhưng rõ ràng Việt Nam có nhiều biểu tượng hay hơn cờ đỏ, ví dụ như: cờ vàng, cờ ngũ sắc, trống đồng, bông sen, cây tre, con rồng, nem rán, nón lá của Việt Nam chắc chắn đẹp hơn, ngon bổ tốt hơn và quan trọng nhất là chính nghĩa hơn so với cờ Phúc Kiến mà Quốc Tế Cộng Sản Komintern mang vào Việt Nam.

Quốc tế Cộng sản đã tan, nhưng cộng sản Việt Nam vẫn quyết tâm xây dựng xã hội chủ nghĩa kể từ khi nội chiến. Đã hơn 50 năm Việt Nam cam go với cờ đỏ nhưng thực chất quãng thời gian đó chả thấm thía gì so với 4000 năm lịch sử dân tộc Việt Nam. Một chương sách không phải là một quyển sách. Người Việt sẽ còn viết nên những trang sử vẻ vang với lá cờ truyền thống mà ông cha ta để lại. Tôi nợ bà con cô bác lời cảm ơn sâu sắc. Cảm ơn đông đảo người Việt ở khắp năm châu, các bạn trẻ trong nước và các bạn ở Ba Lan đã đồng hành với tôi trong những ngày qua.

Một chương sách không phải là một quyển sách. Nhưng một trang sách vừa viết những ngày qua ắt đã thay đổi phần nào nội dung của những chương tiếp tới. Cảm ơn Mirra đã cho tôi cơ hội mỉm cười với người Nga. Cảm ơn Newsweek Polska bởi trang bìa thiết kế tuyệt đẹp.

Lịch sử bốn nghìn năm của dân tộc Việt Nam không bắt đầu từ năm 1945. Và cũng sẽ không kết thúc ở một chế độ chính trị bạo tàn.

Và cuối cùng, xin cảm ơn câu chuyện này vì đã mở ra một cuộc đối thoại mà sớm hay muộn, dân tộc của chúng ta cũng phải đối diện với nó mà thôi.

Ton Van Anh Ania
Warsaw, Ba Lan
20.06.2026

Nguồn: Facebook

***

Và dưới đây là bài viết về cuộc đời của Tôn Vân Anh với một số hoạt động của cô, tác giả: Hoa Oải Hương

Tôn Vân Anh – Câu chuyện về một nhà hoạt động đa năng gốc Việt tại Ba Lan

Tôn Vân Anh, sinh năm 1979 tại Việt Nam, là một nhà báo, diễn viên, dịch giả, nhà văn, nhà giáo dục và nhà hoạt động nhân quyền. Với những nỗ lực không ngừng nghỉ trong suốt hành trình của mình, cô không chỉ đóng góp cho cộng đồng người Việt tại Ba Lan mà còn xây dựng cầu nối văn hóa giữa hai dân tộc Việt - Ba Lan. Câu chuyện cuộc đời và sự nghiệp của cô là một minh chứng cho tinh thần kiên cường và khát vọng thay đổi xã hội.

Từ Việt Nam đến Ba Lan: Hành trình đầy thử thách

Tôn Vân Anh đến Ba Lan cùng gia đình khi còn là một thiếu niên. Những ngày đầu tại đất nước mới, cô phải đối mặt với không ít khó khăn, từ sự khác biệt văn hóa đến những hành vi phân biệt chủng tộc. Chính những trải nghiệm này đã giúp cô nuôi dưỡng tinh thần mạnh mẽ và thôi thúc cô làm việc vì cộng đồng.

Khi theo học tại Đại học Warsaw, cô đã tốt nghiệp cử nhân ngành xã hội học. Trong thời gian học tập, cô không ngừng trau dồi ngôn ngữ và dịch các tác phẩm văn học nổi tiếng của Ba Lan như của Leśmian, Poświatowska, và Szymborska sang tiếng Việt. Đây là bước khởi đầu cho sự nghiệp dịch thuật và đóng góp của cô vào việc xây dựng cầu nối văn hóa Việt - Ba Lan.

Những đóng góp cho cộng đồng người Việt tại Ba Lan

Hỗ trợ hội nhập và giáo dục

Một trong những đóng góp lớn nhất của Tôn Vân Anh là hỗ trợ cộng đồng người Việt tại Ba Lan hội nhập tốt hơn vào xã hội địa phương.

Ngoài ra, cô còn tích cực tham gia giảng dạy, tổ chức các buổi hội thảo và chia sẻ kinh nghiệm, đặc biệt tập trung vào việc giúp thế hệ trẻ người Việt tại Ba Lan giữ gìn văn hóa gốc nhưng vẫn hòa nhập tốt với cộng đồng sở tại. Luôn sẵn sàng hỗ trợ giúp đỡ những người yếu thế.

Báo chí và truyền thông

Với tư cách là nhà báo, Tôn Vân Anh từng viết bài cho các tờ báo tiếng Việt tại Ba Lan như Phuong Dong và làm tổng biên tập tạp chí Cau Vong. Các bài viết của cô không chỉ cung cấp thông tin mà còn khuyến khích cộng đồng người Việt nhìn nhận các vấn đề xã hội một cách sâu sắc hơn.

Nhà hoạt động vì dân chủ và nhân quyền

Tôn Vân Anh được biết đến là một nhà hoạt động tích cực trong phong trào dân chủ đối lập của người Việt tại nước ngoài. Những hoạt động của cô bao gồm việc bảo vệ quyền con người và thúc đẩy giá trị dân chủ.

Năm 2008, cô bị chính quyền Việt Nam từ chối gia hạn hộ chiếu vì các hoạt động ủng hộ dân chủ, dẫn đến nguy cơ bị trục xuất khỏi Ba Lan. Tuy nhiên, nhờ sự hỗ trợ của nhiều tổ chức nhân quyền, như Quỹ Nhân quyền Helsinki, cùng sự ủng hộ của nhiều cá nhân nổi tiếng tại Ba Lan, cô đã được Tổng thống Ba Lan Bronisław Komorowski cấp quốc tịch vào năm 2011.

Vai trò trong văn hóa và nghệ thuật

Không chỉ dừng lại ở lĩnh vực báo chí và dịch thuật, Tôn Vân Anh còn tham gia vào các dự án nghệ thuật. Cô đã góp mặt trong một số bộ phim truyền hình Ba Lan, bao gồm vai diễn trong bộ phim 1983. Những vai diễn này tuy nhỏ nhưng thể hiện nỗ lực hòa mình vào nền nghệ thuật của nước sở tại.

Năm 2020, cô cùng Monika Utnik-Strugała xuất bản cuốn sách Xin chào!: Wietnam dla dociekliwych, một cuốn sách giới thiệu về Việt Nam dành cho người Ba Lan, được tái bản vào năm 2023. Đây là một phần trong nỗ lực giới thiệu văn hóa Việt Nam đến với người dân Ba Lan.

Những tranh cãi trong cộng đồng người Việt

Dù đóng góp của Tôn Vân Anh là không thể phủ nhận, nhưng các hoạt động của cô cũng gây ra không ít tranh cãi trong cộng đồng người Việt tại Ba Lan. Một số người ủng hộ cô vì tinh thần dấn thân và các giá trị mà cô mang lại. Tuy nhiên, một số khác lại không đồng tình với những quan điểm chính trị nhạy cảm mà cô thể hiện, đặc biệt là khi cô chỉ trích các vấn đề tiêu cực trong cộng đồng như nạn bóc lột lao động hay thiếu đoàn kết hay những quan điểm trái chiều về đường lối chính sách của nhà nước Việt Nam.

Một biểu tượng của sự kiên cường và thay đổi

Tôn Vân Anh không chỉ là một cá nhân có nhiều tài năng mà còn là biểu tượng của sự kiên cường và nỗ lực vượt qua khó khăn. Cô đã dành cả cuộc đời để thúc đẩy sự hiểu biết lẫn nhau giữa hai dân tộc Việt - Ba Lan, đồng thời đấu tranh vì những giá trị dân chủ và nhân quyền.

Hành trình của cô không chỉ truyền cảm hứng cho cộng đồng người Việt tại Ba Lan mà còn là bài học quý giá về sự hòa nhập, kiên trì và cống hiến vì cộng đồng.

Hoa Oải Hương

Direct link: https://caidinh.com/trangluu2/sinhhoat/sinhhoatthegioi/tonvananhtrentrangbia.html