Minh Hạnh
Nhóm nghiên cứu của giáo sư Hà Lan được giải Ig Nobel
Nhóm nghiên cứu do giáo sư Hà Lan khởi xướng trình bày kết quả khi nhận giải Ig Nobel 2026.
Từ trái: Marcel van der Heijden (Hà Lan, người điều hợp công trình nghiên cứu), Franz Bender (Thụy Sĩ),
Atlant Bieri (Thụy Sĩ) và Pia Viviani (Thụy Sĩ). Hình: Fabrice COFFRIN /AFP via Getty Images
Nhóm khoa học gia gồm 1 vị người Hà Lan và 3 cộng tác viên người Thụy Sĩ đã hợp tác thực hiện một cuộc nghiên cứu về sự phân hủy của vật liệu khi bị vùi trong lòng đất. Ý tưởng có được do ông Marcel tình cờ biết được kế hoạch ‘Soil Your Undies Challenge’ (Cuộc thử thách chôn quần lót) tại Canada. Ông nẩy ra ý định thực hiện nó trong một vùng ở Thụy Sĩ, nhưng bà Pia Viviani thấy là nên mở rộng phạm vi nghiên cứu. Do đó, hàng ngàn chiếc quần lót bằng vải ‘bio’ giống y nhau đã được dùng trong cuộc nghiên cứu này. Chúng được vùi dưới lòng đất có cấu trúc khác nhau trong hơn 25 quốc gia. Những người tham gia cuộc nghiên cứu là thường dân hoặc nông dân. Mỗi người nhận hai chiếc, chôn gần nhau. Sau 30 ngày, một chiếc được đào lên và chiếc kia sau 60 ngày. Mức độ phân rã của chiếc quần cho thấy loại đất nào làm vải mục rã nhanh hơn và đó là thước đo tình trạng ‘khỏe mạnh’ (sự phì nhiêu) của từng loại đất.
Những chiếc quần được chôn dưới đất trong vườn rau hoặc vườn bông của tư gia rã mục nhanh nhất. Trong đất này người ta tìm thấy mật độ vi sinh vật (vi khuẩn, nấm mốc, giun) cao nhất. Bãi cỏ gần như không có tác động gì, vi sinh vật tìm thấy ở vùng đất này rất ít. Đất canh tác và đất ngoài đồng trống nằm giữa hai thái cực trên, tuy nhiên đất canh tác theo lối bio cho kết quả tốt hơn (phân rã nhanh hơn). Nhiệt độ và độ ẩm của đất cũng góp phần trong quá trình phân hủy.
Nhóm nghiên cứu đưa ra kết luận là phương pháp dùng quần lót này là một cách nhận biết tình trạng tốt xấu của từng vùng đất. Càng nhiều vi sinh vật trong đất, đất càng có năng lực cao hơn trong cách tiêu hủy rác vải.
Kết quả đã mang về cho nhóm giải Ig Nobel 2026 cho mục Nghiên cứu về Mặt đất. Giải được trao ngày 03/09/2026, ông Marcel van der Heijden đại diện cho nhóm đã nhận giải. Đây là lần thứ 22 Hà Lan nhận giải. Sau khi phát giải cho từng hạn mục, người đại diện nhóm nghiên cứu có 1 phút để trình bày kết quả cho khán giả, trong khi đó khán giả phóng máy bay giấy lên bục phát biểu. Để tăng độ hài hước, giải được làm bằng những vật liệu rẻ tiền.
Một giá phơi treo đầy quần lót đã được đào lên. Hình: Priska Koller
Giải Ig Nobel là giải gì?
Giải Ig Nobel là sáng kiến của ông Marc Abraham, sáng lập viên của tạp chí Annals of Improbable Research của Hoa Kỳ. Ig là viết tắt của Ignoble – có nghĩa là không danh giá, hoặc vô giá trị. Giải được trao cho những công trình nghiên cứu mới nghe tưởng là điên rồ, giễu cợt hoặc vô bổ, nhưng sau đó, người ta nhận ra là chúng có thể khơi mở một cái nhìn mới về một vấn đề, có thể hoàn toàn khác đề mục đầu tiên. Trên thực tế chuyện này không hiếm. Thí dụ: giải Ig Nobel về y khoa đã được trao cho công trình nghiên cứu về homeopathie (vi lượng đồng căn liệu pháp, hoặc đồng chứng trị liệu), với xác nhận là phương pháp này có kết quả. Năm 2000, ông Andrei Konstantinovich Geim – nhà khoa học người Nga gốc Đức, mang nhiều quốc tịch khác nhau trong đó có cả Hà Lan, đã nhận giải Ig Nobel khi ông dùng từ tính để nhấc bổng một con ếch. Ông là người duy nhất có hai giải: Ig Nobel Vật lý cho nghiên cứu trên và giải Nobel thực thụ năm 2010 về sự phát hiện ra một loại vật chất mới, là graphen, có độ cứng rất cao, hiện nay được áp dụng ngày càng nhiều trong công nghệ cao cấp và trong ngành vật lý lượng tử.
Giải Ig Nobel thành hình từ năm 1991, mỗi năm có 10 giải, được trao tại đại học Harvard (Hoa Kỳ). Năm nay là năm đặc biệt, do lo ngại có thể xảy ra những vấn đề bất ngờ do quan điểm của tổng thống Donald Trump về khoa học, nên giải được trao ở Zurich (Thụy Sĩ). Trong 25 năm, Hà Lan đã 22 lần nhận giải.
Những công trình được đề cử cho giải này không phải là những công trình ‘không ai biết’. Kết quả của nghiên cứu phải được một tạp chí khoa học chọn đăng.
Minh Hạnh
Direct link: https://caidinh.com/trangluu2/sinhhoat/sinhhoathoalan/nhomnghiencuucuagiaosu.html