Ate Hoekstra


Vietnam legt kritische katholieken aan de leiband

Katholieken in Vietnam verzetten zich tegen de communistische regering,
corruptie, politiegeweld en milieuvervuiling. De machthebbers stellen kritiek niet op prijs. 

Een mis in een katholieke kerk in Ho Tsji Minhstad. ©AFP

Twee vrouwen poetsen ijverig de banken in de St. Paul’s Kerk in Ho Tsji Minhstad. De voorbereidingen voor de komende dienst zijn in volle gang in de kerk, die groot genoeg is om honderden mensen te verwelkomen. In een gebouw ernaast bereidt priester Dominic, die uit angst voor represailles alleen met zijn kerkelijke naam in de krant wil, zich voor op de komende dienst.

“De meeste mensen die hier komen zijn trouwe gelovigen. We geven hen richting en vertellen hen hoe een mens dient te leven”, vertelt de priester tussen het zoeken naar de juiste psalmen door.

Hoewel in Vietnam slechts 7 procent van de bevolking katholiek is, is de rol van de katholieke kerk in het verzet tegen de autoritaire machthebbers groot. Zo nam een priester het voortouw bij een demonstratie waarbij de verboden vlag van een vrij Zuid-Vietnam werd gehesen, wordt de pro-democratiebeweging potherhood for Democracy geleid door een katholieke mensenrechten­advocaat en riep een bisschop op tot een massademonstratie om aandacht te vragen voor een schandaal waarbij een bedrijf grote hoeveelheden gif in het water had gelekt.

Corruptie en politiegeweld

Vietnams bekendste activist, Nguyen Ngoc Nhu Quynh, is eveneens katholiek. Als ‘Mother Mushroom’ spreekt ze zich fel uit tegen corruptie, politiegeweld en milieuvervuiling. Vorig jaar kreeg ze tien jaar cel omdat ze de regering zou belasteren. Woensdag werd Quynh onverwacht vrijgelaten en op een vliegtuig naar de Verenigde Staten gezet, mogelijk op aandringen van James Mattis, de Amerikaanse minister van defensie die deze week in Vietnam is.

Bij de St. Paul’s Kerk beschouwt Dominic zichzelf niet als activist. Hij is slechts een man die zijn landgenoten helpt, zegt de priester. “Soms praten we over wat er in het land gebeurt, hoe de mens met het milieu dient om te gaan en hoe we in harmonie kunnen samenleven. We horen daarbij vrij te zijn om te zeggen wat we willen”, meent hij.

Maar juist die vrijheid van meningsuiting ligt moeilijk. Vietnam wordt sinds 1975 door een communistische partij bestuurd die geen kritiek duldt. Mensenrechtenorganisaties zeggen dat de partij de repressie de afgelopen twee jaar heeft opgevoerd, met meer intimidaties, arrestaties en celstraffen. Sinds begin dit jaar zijn tientallen activisten op basis van vaag omschreven misdrijven als ‘het veroorzaken van publieke onrust’ of ‘het omver willen werpen van de staat’ veroordeeld tot soms jarenlange celstraffen.

In de gaten houden

Ook priester Dominic vreest soms het lot van de activisten. “Het ligt hier allemaal ontzettend gevoelig”, verzucht hij vanachter zijn bureau. “Vietnam heeft niet dezelfde vrijheden als andere landen. De overheid zegt dat ze ons vrijheden toestaat, maar het is altijd met beperkingen.”

Dat bleek begin dit jaar wel toen een wet werd ingevoerd die alle religieuze groeperingen in het land verplicht zich bij de autoriteiten te registreren en hen te informeren over activiteiten. De autoriteiten hebben dan het recht een geplande activiteit te verbieden. Volgens critici is het een duidelijke poging om gelovigen beter in de gaten te houden.

“Ze willen altijd van ons weten: ‘wat heb je gedaan? Waar ben je geweest’”, vertelt Dominic. “Maar veertig jaar geleden was het allemaal nog veel erger. Toen zaten we als honden aan een heel korte leiband. Nu zitten we aan een leiband die net wat langer is.”

De massavervolgingen van eind jaren ’70, toen katholieken en andere gelovigen massaal naar heropvoedingskampen werden gestuurd omdat ze anticommunistisch zouden zijn, zijn voorbij. Maar volgens Andrea Giorgetta, Azië directeur van mensenrechtenorganisatie FIDH, is Vietnam nog steeds een politiestaat waarin religieuze gemeenschappen scherp in de gaten worden gehouden. “En met de in januari ingevoerde wet heeft de overheid haar inmenging in religieuze zaken en het staatstoezicht op religieuze groepen geïnstitutionaliseerd.”

Minder druk 

Giorgetta wijt dat deels aan de internationale gemeenschap. “De EU legt minder druk op Vietnam dan in het verleden, en Washington onder president Trump heeft zich bijna volledig teruggetrokken als het gaat om mensenrechtenschendingen”, zegt hij.

Het weerhoudt de katholieken er niet van zich te verzetten. Zo rolde een priester in het noorden van Vietnam begin september een spandoek uit waarin hij de autoriteiten opriep mensenrechtenactivist Tran Huynh Duy Thuc onmiddellijk vrij te laten. Thuc kreeg in 2010 16 jaar cel.

Achter de kerkdeuren

Veel vaker echter pakken priesters hun boodschap uiterst voorzichtig in, vertelt Nguyen Tung bij de St. Paul’s Kerk, waar hij activiteiten organiseert. “Als er iets gebeurt in de samenleving, kan de priester dat ter sprake pengen en uitleggen wat de Bijbel daarover zegt. Op die manier worden meningen over mensenrechten toch gedeeld, al is dat uiteraard niet de officiële agenda.”

Voor veel gelovigen vindt het verzet dan ook voornamelijk achter de kerkdeuren plaats. “In de kerk voeren we discussies aan de hand van de Bijbel. En dan bidden we voor een beter leven en een beter land”, besluit Tung.

.

Ate Hoekstra
Uit: Trouw, 19.10.2018


Cái Đình - 2018